Презентация на тему: ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН

ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН
1/14
Средняя оценка: 4.8/5 (всего оценок: 62)
Код скопирован в буфер обмена
Скачать (141 Кб)
1

Первый слайд презентации

ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН МАЛДӘРIГЕРЛIК-САНИТАРИЯЛЫҚ САРАПТАУ Мал дәрiгерiнiң аса жауапты мiндетi – тағамдық өнiмдер арқылы адамға жұғатын аурулардың алдын-алу болып табылады. Сонымен қатар, мал ауруларын таратпау, сыртқы ортаны қорғау, ауру малдан алынған өнiмдердi залалсыздандыру күрделi де жауапты жұмыс. Жұқпалы аурумен ауырған мал ұшасы мен ағзаларын малдәрiгерлiк-санитариялық сараптан өткiзгенде, мал дәрiгерi оның сояр алдындағы және сойғаннан кейiнгi балауының ерекшелiктерiне көңiл аударады, малдәрiгерлiк-санитариялық сарапты үлкен ұқыптылықпен жүргiзiп, алынған өнiмдерге тиiстi баға беруі керек. Лажсыздан сойылған мал ұшасы мен ағзаларындағы патологиялық-анатомиялық өзгерiстердi тиянақты тексеруi қажет. Сойылған мал ұшасындағы өзгерiстер аурудан өлген мал тәнiндегi өзгерiстермен салыстырғанда әлде қайда көмескi болады, тiптi байқалмауы да мүмкiн. Малдәрiгерлiк-санитариялық сараптау аса жауапты жұмыс, тағамға пайдалануға болмайтын ауру малдың етiн жеп адам ауруға шалдықса, мал дәрiгерi заң алдында жауап бередi. Осы ретте С.С.Евсеенконың 1884ж. «Адам медицинасы адамды қорғаса, ветеринариялық медицина адамзатты сақтайды» деген өлмес сөзiн еске алғанымыз орынды ма деп ойлаймыз.

Изображение слайда
2

Слайд 2

Малдәрiгерлiк-санитариялық сараптауда малдың жұқпалы ауруларының адам үшiн қауiптiлiгiне қарай үш топқа бөлуге болады: Бiрiншiсi мал өнiмдерi (сүт, ет т.б.) арқылы жұғатын індетті аурулар. Оған топалаң, туберкулез, бруцеллез, аусыл, құтырық, қатерлi iсiк, қойдың жыбырлағы (брадзот), энтеротоксемиясы (секіртпе), қозының анаэробты дизентериясы, Ауески ауруы, шошқа тұмауы, жылқының iндеттi қан аздығы, Ку-қызбасы, лейкоз, сары ауру, листериоз, мелиоидоз (жалған маңқа), некробактериоз, күл, псевдотуберкулез, шошқа тiлмесi, маңқа, тулеремия, хламидиоз, түйе обасы, эпизоотиялық лимфангит (африка маңқасы, ботриомикоз), фузариотоксикоз, малдың хламидиозды іш тастауы жатады. Екiншiсi, мал өнiмдерi арқылы адамға жұқпайтын антропозооноздар (боғлама ботриомикоз, стахиоботриотоксикоз, сiреспе). Үшiншiсi, адам ауырмайтын зооноздар, күлдiреуiктi ауру, вирустiк диарея, шошқаның күлдiреуiктi экзантемасы, шошқаның дизентериясы, диплококк септицемиясы, қатерлi катаралдық қызба, қой мен ешкiнiң iндеттi агалактиясы, шошқаның атрофиялық ринитi, ешкiнiң кебенегi, iрi қараның iндеттi ринотрахейтi, колибактериоз, сақау, iсiк ауру (колиэнтеротоксемия), парагрипп-3 (көлiк қызбасы), паратуберкулез, пастереллез (геморрагиялық септицемия), iрi қара малдың ала өкпесi (перипневмония), стрептококкоз, iрi қараның обасы, шошқа обасы, қарасан, жылқының ринопневмониясы (вирустiк iш тастау), эпизодтық пневмония, шошқаның эпизодтық энцефаломиелитi (Тешен ауруы), шошқаның жыбырлағы (аэробты дизентерия), жылқының делбесi. Малдың жұқпалы ауруларын осылайша топтау малдәрiгерлiк-санитариялық сарапшылардың аурудың бiрiншi тобына аса көңiл бөлiп, ол аурулардың таралмауына баса назар аударып, тиiстi шараларды уақытымен жүргiзуiне мүмкiндiк бередi.

Изображение слайда
3

Слайд 3

Адамға мал өнiмдерi арқылы жұғатын антропозооноздар. Топалаң ( Anthrax). Бұл аурумен барлық түлiк: iрi қара мал (қараталақ), жылқы (жамандат), түйе (ақшелек, қара без), қой (топалаң), шошқа және адам (түйнеме, күйдiргi) ауырады. Өте жұқпалы, жiтi өтетiн ауру. Аурудың аса жiтi түрiнде ауырған мал бiрнеше сағат iшiнде өледi. Бiрақ бұл iндет көбiнесе 5-6 күнге созылады. Аурудың қоздырушысы – Вас. аnthracis - сыртқы орта жағдайына шыдамды болады. Оның сыртқы пiшiнi таяқша тәрiздi, Грам бойынша оң және барлық анилин бояуларымен жақсы боялады, қозғалмайды, ұзындығы 4-8 микрон, енi 1-1,5 микрон, сыртынан капсуламен қапталған. Ауру малдың денесiнде қоздырушының вегетативтiк түрi болады да, сойылған малда, ауа мен күн сәулесiнiң әсерiнен 15-42  С жылылықта 6 сағаттың iшiнде спора түрiне айналады. Ауру малдың зақымдалған ұлпалары мен қанынан дайындалған жағындыда микроб таяқшалары сыңарланып немесе қысқа жiпше тәрізді тiзбектелiп жатады. Жасанды коректiк ортада өсiрiлген микробтың жағындысын тексергенде олар iрi таяқшалардың қысқа тiзбегiнен тұратыны байқалады. Шошқадан алынған материалдарды бактериоскопиялық әдiспен тексергенде, таяқшаның тым өзгерген түрiн (түйреуiшке ұқсап иiлген және шар тәрiздi т.б) капсуласымен көруге болады. Сафранинмен бояғанда таяқша қызыл кiрпiш түстен қызыл түске боялса, капсуласы мен ыдыраған таяқшалары (көлеңкесi) сары түске боялады. Метилен көгiмен таяқша қара-көк түске боляса, капсуласы қызғылт түстi, ал Ребигер ерiтiндiсiмен (формалин қосылған генцианвиолет) бояғанда таяқша қара-күлгiн көк, капсуласы қызғылт-көк түске боялады. Ауру қоздырушысының вегетативтiк формасы 60  С ыстықтықта 1 сағ., 75  С-1 мин iшiнде өлсе, 100  С-лезде өледi. Бiрақ-та 10  С суықта 24 тәулiк, 24  С-12 тәулiк, 15  С суықтықта мұздатылған етте 15 тәулiк, тұздалған етте ай жарым бойы тiршiлiгiн сақтайды. Қарын сөлi оны 20 мин iшiнде өлтiредi. Тiкелей түскен күн сәулесi микробты бiрнеше сағатта өлтiредi. Ал су iшiнде бiрнеше ай бойы тiршiлiк етедi. Күйдiргiш натр немесе калийдiң 10  ерiтiндiсi микроб спорасын 2 сағат iшiнде, ал автоклавта 125-130 0 С 30 мин. өлтiредi.

Изображение слайда
4

Слайд 4

Ауру мал денесiнде бос оттегiнiң тапшылығына орай, қоздырушы спора түзе алмайды, сондай-ақ малдың өлексесiнде шiру үрдісінің үдемелi өтуiне байланысты оттегi әдеттегiден әлде қайда көп жұмсалып, бос оттегiнiң мөлшерi көп кемидi. Сүйтiп шiри бастаған өлекседе де қоздырушының вегетативтiк формасы спораға айналып үлгiрмей, 2-3 тәулiк iшiнде жойылады. Ал, ауырған мал байқамай сойылған жағдайда сырттағы оттегiне бай ауаның әсерiнен спора жылдам түзiледi. Сондықтан да, бұл аурумен ауырған малды союға болмайды, емдеп жазылғаннан кейiн ғана союға рұқсат етiледi.Спора түзеген бацилла 150  С дейiн қыздырылған ауада 1 сағат, автоклавтың 125-130  С ыстық буында 30 мин, қайнатқанда 1 сағат, ал 400  С ыстықтықта 20-30 сек. iшiнде өледi. Тiкелей түскен күн сәулесi спораны 4 тәулiктен кейiн, формалин ерiтiндiсi 2 сағатта өлтiредi. Топырақта ол ондаған жылдар (50 және онан артық) бойы тiршiлiк қасиетiн сақтайды. Сояр алдындағы диагностика. Ауру өте жiтi, жiтi, жiтiлеу және созылмалы түрлерiнде кездеседi. Ауырған малдың терiсi зақымдануы (шығу), немесе iшектерi қабынуы мұмкiн. Аурудың өте жiтi түрiмен көбiнесе қой ауырады (ауырған мал 2 сағат iшiнде өледi). Ет комбинаттары мен басқа мал соятын орындарда аурудың бұл түрi кездесе қоймайды. Аурудың жiтi және жiтiлеу түрлерiмен ауырған iрi қара мен қойдың дене қызуы 40-42  С дейiн көтерiледi, жүрегi қатты соғады, тынышы кетедi, алқынады, ауыз бен танау iшiнiң кiлегей қабықтары көгередi, өлi тиедi, iштерi қатады немесе қан аралас тышқақтайды, кейде зәрiне қан араласқаны байқалады. Жалпы жағдайы нашарлайды.Терiсi қабынған iрi қараның (аурудың бұл түрi қойда сирек кездеседi) денесiнiң әр жерiнде, көбiнесе бауыры, жауырын, төсi және желiнінiң үстiнде шағын, қолмен басқанда ауырсынатын, iсiк (инфильтрат) байқалады, ол бiрте-бiрте шығуға (карбункула) айналады, кейiннен өлi еттенiп (некроз) сыдырылып түседi де, орнында уытты жара қалады.

Изображение слайда
5

Слайд 5

Кейде, iрi қараның ауыз қуысы iшiндегi кiлегейлi қабықтарының үстiнде күлдiреуiк жара шығады да, оның айналасындағы ұлпалар некрозға айналады. Денесiнiң қызуы көтерiледi. Аурудың абортивтiк, жасырын және созылмалы түрлерiмен ауырған малдар 1-2 ай бойы дел-сал болып қатты арықтайды, денесiнiң қызуы аздап көтерiледi, басқа белгiлер байқалмайды, демек осы жағдайда аурудың дұрыс анықталмай қалуы ықтимал. Шошқада аурудың белгiлерi анық бiлiнбейдi. Аурудың жiтi түрi өте сирек кездеседi, ал бола қалған күнде оның белгiлерi iрi қаранiкiмен ұқсас. Ауру шошқаның ыстығы 40,5-41  С дейiн көтерiледi, алқым сөл түйiндерi мен жұтқыншақ астындағы сөл түйiндерi iсiнедi, баспа (ангина) пайда болады. Жұтқыншақ пен көмекей тұстарындағы күмпиген iсiк, басына дейiн жетедi. Мойын терiсi көкшiл-қызыл тартады, тынысы тарылады, аузындағы азығын қиналып жұтады, аузынан шұбатылып сiлекей ағады, iсiктен мойыны бұрылмай қалады, жөтеледi, тамағы қырылдайды. Жағдайы нашарлайды, орнынан тұрмай көп уақыт жатып алады, төсенiштiң астына басын сұғады. Аурудың iшектік түрiне шалдыққан шошқаның да мазасы кетедi, тышқақтайды, өлi тиедi (сепсис). Шошқаның терiсiнiң қабынуы өте сирек кездеседi, ал бола қалған күнде үлкендiгi бұршақтан грек жаңғағына дейiн жететiн қошқыл-қызыл түстi көптеген түйнектер шығады. Ауру малдың өкпесi қабынуы мүмкiн (пневмония, плеврит). Аурудың жағдайы нашарлап, жарықты жаратпайды, азықтанудан қалады т.б.

Изображение слайда
6

Слайд 6

Ауырған жылқыға өлi тиедi (iшегi түйiлу немесе iшектерi айналу ауруларының белгiлерiне ұқсас болғанмен iшi кеппейдi). Нәжiстенуi жиеленедi, кейде оған қан араласады. Тынысы тарылады, қайсы-бiрде ауру малдың мойыны, құрсағы, желiнi, ұмасы т.б. жерлерi iсiнедi. Денесiнiң қызуы 41  С дейiн көтерiледi. Түйеде ауру өте жiтi түрiнде кездеседi. Iшектерi зақымданады, қаны қағынады (сепсис), Ұмасы, желiнi және ауыз iшiнiң кiлегейлi қабықтарының үстiнен шығу шығады, қолмен басқанда қамырдай жұмсақ iсiк байқалады, кейде ол шерткенде күмпiлдейдi. Малдың iшi кебедi, аузынан сiлекей ағады, iшi өтедi, бұлшық еттерi дiрiлдейдi, жиырылады. Түйнемемен адам да ауырады. Сондықтан да, ауру малмен жанасқан немесе союға қатынасқан адамдар сақ болуы тиiс. Сойғаннан кейiнгi диагностика. Аурудың септикалық түрiнде патологиялық белгiлер жақсы байқалады, көк бауыры ұлғайып, түсi қара күрең тартады, оны пышақпен тiлгенде ылжыраған ұлпасы пышаққа қалың болып жұғады. Қаны қара-күрең түстi, қою және ұйымаған. Бауыры мен бүйректерi және жүрегi зақымданады. Өкпесi iсiңкi, қолға қатты тиедi. Iшкi ағзалары қанға толы. Лимфа түйiндерi ұлғайған, тiлiп қарағанда шырыш ағады, ұсақ қан тамырлары қанға толы. Дегенмен, мұндай айқын өзгерiстер ауру малдың өлуiне 16-18 сағат қалған уақытта ғана пайда болады. Сояр алдында малдың қызуы көтерiлiп, ауруға тән клиникалық белгiлер бiлiнедi. Бұл мал союға жiберiлмейдi. Аурудың карбункулдық түрiнде терiнiң астында жалқаяқ пайда болады, осындай өзгерiс кейде көкiрек қуысында да кездеседi. Зақымданған ағзалардан лимфа жинайтын лимфа түйiндерiнiң көлемi ұлғайып iсiнедi, пышақпен кескенде тығыз келедi, түсi ашық қызыл немесе қара қызыл. Басқа лимфа түйiндерi мен iшкi ағзаларында патологиялық-анатомиялық өзгерiстер байқалмайды. Зақымдалған ағзадан жұғынды алып микроскоппен қарағанда топалаңның таяқшасын көруге болады.

Изображение слайда
7

Слайд 7

Аурудың жасырын кезiнде сойылған малдың етi мен iшкi ағзаларын тексергенде ауруға тән патологиялық-анатомиялық өзгерiстердiң болмауы ықтимал. Кейбiр ұлпалар мен лимфа түйiндерiне қан құйылғаны байқалады, жалқаяқ пайда болады, етi қанталап кетедi. Аурудың бұл түрiне дұрыс диагноз қою қиын, сондықтан күдiк туғызған ұшаны ұқыптылықпен тексеру керек. Сойылған шошқада көбiнесе топалаңның көмекеймен жұтқыншақты зақымдайтын түрi кездеседi. Көмекей мен жұтқыншақтың тұсы iседi. Пышақпен тiлгенде сары түстi жалқаяқ көрiнедi. Жұтқыншақ пен көмекей қақпағының кiлегей қабықтарында қоңыр немесе қара түстi дифтериялық жаралар көрiнедi. негiзiнен бастың лимфа түйiндерi зақымданады. Көпшiлiк уақытта, алқым лимфа түйiндерi, кейде жұтқыншақ жанындағы, шықшыт және мойынның лимфа түйiндерi ғана зақымданады. Оларды пышақпен кесiп қарағанда қанталағаны, өлi еттенгенi байқалады. Аурудың бұл түрiне уақытылы диагноз қою үшiн шошқаны бауыздап болғаннан кейiн, терiсiн сыпырмастан бұрын, алқым лимфа түйiндерiн мал дәрiгерi тексеруге тиiс. Ол үшiн төменгi жақ сүйектерiнiң аралығынан ұзынша етiп терiсiн тiледi де, айтылған лимфа түйiндерiн пышақпен кесiп, қолмен ұстап қарайды. Осы ауру табылған шошқаны союды тоқтатып, зақымданған лимфа түйiндерiн бактериоскопиялық тексеруден өткiзедi, бактериологиялық тексеруге жiбередi. Аурудың iшектік формасында негiзiнен он екi елi iшек пен ащ iшек зақымданады, олардың кiлегей қабықтарында уытты жара пайда болады. Iшектiң зақымданған жерiнiң түсi қызғылт тартады. Шажырқайдың лимфа түйiндерi iсiңкi, көлемi едәуiр ұлғаяды.

Изображение слайда
8

Слайд 8

Аурудың жасырын кезеңiнде оған тән патологиялық-анатомиялық өзгерiстер жоқтың қасы. Малдәрiгерлiк-санитариялық сараптау зертханасында бұл аурумен ауырған шошқаның етiн тексергенде, белдеме лимфа түйiндерi мен мойынның тереңдегi лимфа түйiндерiнiң кейiнгi бөлiгiнiң қанталап қызарғандығы анықталған. Қорыта айтқанда, аурудың жасырын кезеңiндегi дұрыс диагноз қою оңайға түспейдi. Сондықтан, зақымданған ағзаларды жедел бактериологиялық тексеруге жiберу керек, оның қорытындысы келгенше малдың етi мен терiсi және ағзалары оңаша бөлмеде сақталады. Мал соятын пункттерде бұл ауру қой мен жылқыда жиi кездесе бермейдi. Ал кездескен жағдайда оған тән патологиялық-анатомиялық өзгерiстер байқала қоймайды. Дегенмен, бұл ауру қой мен жылқыда сирек кездеседi деп олардың ұшасы мен ағзаларын жеңiл-желпi тексеруге болмайды. Күдiк туса оның анығына жету мал дәрiгерiнiң абыройлы мiндетi. Дифференциалды диагностика. Топалаңды пироплазмоздан, қарасаннан, геморрагиялық септицемия, шошқаның тiлмесi мен обасынан және сепсистен ажырату қажет. Пироплазмозда талақтың көлемi ұлғайғанымен, оның ұлпасы жұмсарып кетпейдi, кесiп қарағанда пышақ сыртынан жұғынды ақпайды. Қарасанда iсiк жердi қолмен ұстағанда, ол сықырлайды. Бұлшық еттi тiлгенде ет талшықтары аралығының қаңталағаны көрiнедi, жағымсыз иiстi газ көпiршiктерi болады. Көк бауырының көлемi әдеттегiдей, бiрақ өлi еттенген жерлерi бар.

Изображение слайда
9

Слайд 9

Тiлмеде көк бауыр ұлғаяды, бiрақ ұлпасы ыдырамайды. Шошқаның обасы болса, негiзiнен тоқ iшек, ал топалаң болса, аш iшек зақымданады. Геморрагиялық септицемияда, көк бауырдың көлемi ұлғаяды, бiрақ жұмсармайды. Дененiң белгiлi бiр бөлiмiнiң-негiзiнен басының, мойынның, басқа жалғасқан жерiнiң және омырауының қабынуы, iсiнуi жиi кездеседi Зертханалық анықтау. Бұл жұмыс зақымданған ағзалардан алынған жұғындыны бактериоскопиялық тексеруден өткiзуден басталады. Жұғындыны микроскоп арқылы тексергенде аурудың қоздырушысы табылса, тиiстi малдәрiгерлiк шаралары жұргiзiледi. Егер жұғындыдан аурудың қоздырушысы табылмаса, бактериологиялық тексеру одан әрi жалғастырылады. Нақты қорытынды жасалғанша, кұдiктi малдың етi мен ағзалары оқшау сақталады. Санитариялық баға мен жүргiзiлетiн шаралар. Мал сойылатын пунктте топалаң табылса, мал сою тоқталып, тиiстi мал дәрiгерлiк-санитариялық шаралар жүргiзiледi. Ауру малдың етi мен ағзалары және терiсi барлық қалдықтармен бiрге өртеледi. Топалаңның қоздырушысы жұғуы мүмкiн деп күдiк туғызған сау малдың етi сойғаннан кейiн 6 сағаттың iшiнде қайнатылады, қайната алмаған жағдайда 10  С аспайтын температурада ұстап, 48 сағат iшiнде зарарсыздандыруға болады. Бұлай ете алмаса өртейдi. Бiр бөлмеде сақталғанына қарамастан, егер сау малдың етi мен ағзалары ауру малдың етiмен жанаспаса, оларды шек қойылмастан пайдалана бередi. Ет комбинаттары мен мал соятын пункттерде, базардағы малдәрiгерлiк-санитарлық зертханаларында топалаңның белгiсi байқалса немесе күмәндi жағдайда мал сою және оның ағзаларын тексеру жұмыстары тоқтатылады, ғимраттағы бұрынғы сойыс өнiмдерi түгел шығарылады.

Изображение слайда
10

Слайд 10

Ауру мал сойылған орын дезинфекцияланады. Ол үшiн құрамында 5% хлоры бар хлорлы әктiң мөлдiр ерiтiндiсi мал сойылған бөлменiң қабырғасына, еденiне, төбесiне мол етiп бүркiледi. Бөлме тазартылады. Жиналған қоқыс өртеледi. Содан кейiн, күйдiргiш натрийдiң 10% ыстық ерiтiндiсiмен бөлме, ондағы мал соятын құрал–саймандар өңделедi. Кейiннен, бөлме арасына бiр сағат салып, құрамында 5 % хлоры бар хлорлы әктiң ерiтiндiсiмен екi рет дезинфекцияланады да, белгiлi бiр уақытқа оның есiк-терезелерi жауып тасталады. Көрсетiлген мерзiм өткеннен соң бөлменiң еденi сумен жуылады, есiк-терезелерi ашылып, хлордың иiсi жойылғанша желдетiледi. Өкпе-бауыр iлiнетiн қармақтар дәнекерлейтiн шамның жалынымен апталады. Пышақ пен шанышқыны соданың 5% ерiтiндiсiнде 30 минут қайнатады. Арнайы киiмдер автоклавка немесе параформалин камераларына салынып, зарасыздандырылады. Топалаңға қарсы жүргізілгені туралы акт толтырылып, жұмыс жалғастырылады. Осы ауруға қарсы күрес мал мамандарымен қатар жергiлiктi тұрғындар да ауруға қарсы барлық жұргiзiлетiн шараларға саналы түрде қарап, белсендi қолдау көрсеткен жағдайда ғана ойдағыдай нәтиже бередi. Сондықтан да, қалың бұқара арасында бұл аурудың өте зиянды екенiн насихаттау қажет. Туберкулез - tuberсtulesis - малдың, құстың, жабайы жануарлардың және адамның созылмалы түрде өтетін жұқпалы ауруы. Бұл ауруға салқын қанды жануарлар да шалдығады. Туберкулезбен көбiне iрi қара, шошқа ауырады. Аурудың қоздырушысы - M.tuberculosis оттегi бар жерде тiршiлiк ететiн, қозғалу қабiлетi жоқ, ұзындығы 0,5-5,0 мкм, енi 0,3-0,5 мкм, бас жағы иiлген жiңiшке таяқша, спора мен капсула түзбейдi. Физикалық факторлер (ыстық пен суықтың) мен химиялық заттардың (қышқыл мен сiлтi) әсерiне микроб құрамында микол қышқылының болуына байланысты төзiмдi келедi.

Изображение слайда
11

Слайд 11

Ал малдың нәжiсiнде, жайылымда -12 ай, топырақта -2 жыл, ағынды суда 2 ай, мұздатылған етте -1 жыл, сары майда 45 тәулiк, сүтте 10 тәулiк, тұздаған етте-45-60 тәулiк, сырда (iрiмшiк) -45-100 тәулiк сақталады. Микобактериялар 95-100 0 С дейiн қыздырылған ауада 1-2 мин. 85 0 С -10 мин, 70 0 С 10 мин, 60 0 С-1сағатта өледi. Ал, кепкен заттағы қоздырушыны өлтiру үшiн, оны 70 0 С -7 сағат бойы қыздыру керек немесе КОН 5% ертiндiлерi оны 2,0-3,0 сағатта өлтiредi. Сүтті 70 0 С қыздырғанда 10 минут ішінде, ал қайнатқанда 3-5 мин өледі. Арнаулы Циль-Ниильсон әдiсiмен бояғанда микобактериум ашық-қызыл түске боялады. Ауру қоздырушысының бес түрi бар: адам туберкулезiнiң қоздырушысы - М.tuberсtulesis, сиыр мен түйенiкi - M.bovis, құста - M.avium, суық қандылардiкi - M.piscuim. Iрi қара көбiне бовиспен зақымданады, ал кейбiр жағдайда басқалары да iрi қараны зақымдауы мүмкiн. Шошқа туберкулезбен бiрiншi үш түрiмен де зақымданады. Дегенмен, көбiне шошқа туберкулезiн бовис қоздырады. Қой мен ешкi және жылқы туберкулезбен сирек ауырады. Оларды қоздырушының бiрiншi үш түрi зақымдайды. Адам көбiнесе M.tuberculosis, кейде bovis және avium түрлерiмен зақымданады. Сояр алдындағы диагностика. Iрi қараның туберкулезiнде көбiнесе өкпесi, iшектерi, сиырдың желiнi қабынады, сондай-ақ аурудың асқынған (генерализация) түрi кездеседi. Өкпесi ауырған мал қатты әрi ұзақ жөтеледi, әсiресе ол ертеңгi мезгiлде күшейедi, демiгедi, тыңдаған кезде оның өкпесiнен сырыл естiледi, дене қызуы көтерiледi. Плеврасы зақымданған малдың қабырғаларының арасын қолмен басқанда ауырсынады. Iшектерi қабынған мал тышқақтайды немесе iшi қатып шаншиды. Жүнi үрпиiп, малдың ұсқыны кетедi, оның терiсi табиғи жұмсақтығынан айырылып, қатаяды. Мал самарқауланады. Азық жеуi нашарлайды, бiрте-бiрте арықтайды.

Изображение слайда
12

Слайд 12

Сауын сиырлардың көбiнесе желiн бездерi қабынып, ұлғаяды. Сауған кезде үрпiнен қан аралас, қою кейде iрiген, сарғылт түстi сүт шығады. Туберкулезбен ауырған бұқаның көбiнесе енi iседi (орхит ).Аурудың асқынған созылмалы түрiнде алқым, жұтқыншақ, шықшыт, мойын, шап т.б. сөл түйiндерi зақымданады. Сипап қарағанда олардың кедiр-бұдыры байқалады, қолмен басса мал ауырсынады.Шошқа туберкулезiнiң клиникалық белгiлерi iрi қаранiкiне ұқсас. Алқым, жұтқыншақ, мойын лимфа түйiндерi жиi зақымданады. Көбінесе аурудың клиникалық белгiлерi байқалмайды. Жылқы туберкулезге өте сирек шалдығады. Ауру жылқы жұмыста тез шаршайды, өкпесi зақымданса жөтеледi, бiрте-бiрте арықтай бередi. Сойғаннан кейiнгi диагноз. Туберкулезбен ауырған малдың етi мен ағзаларын тексергенде, аурудың түрлi белгiлерi кездеседi. Әлбетте, аурудың ауыр-жеңiлдiгi малдың жасына, қоңына және оның жалпы күйiне байланысты. Сондықтан, туберкулезбен ауырған малдың етiн пайдаланғанда, аурудың түрiн, зақымдану дәрежесiн және малдың күйiн жете ескеру керек. Туберкулездiк қабынудың бiрнеше түрi болады. Оның бiрiншi түрiнде-ауру қоздырушысының вируленттiгi төмен немесе организмiнiң ауруға қарсылығы күштi, сондықтан туберкулез кең өрiстей алмайды. Зақымданған ұлпаның айналасын сау ұлпа қоршайды. Мал аурудан айығады немесе зақымданған ұлпалары «iрiмшiктенедi». Бұл мезетте бактерия айналадағы сау ұлпаларға тарайды, сөйтiп үлкендiгi тары түйiрiндей жаңа түйiршiктер пайда болып, ауру жазылмайтын түрге айналады.

Изображение слайда
13

Слайд 13

Қабынудың бұл түрiнде малдың бұлшық еттерiнде туберкулездiң бактериясы табылмайды. Қабынудың екiншi түрiнде зақымданған ұлпалардың айналасында сау ұлпалардан тұратын капсула болмайды. Бұл ауру мал организмнiң осалдығын және ауру қоздырушысының өте зардапты екенiн көрсетедi. Осы жағдайда еттен туберкулез бактериясы табылады. Туберкулез ауру малдан сау малға су, азық, ауа арқылы жұғады. Iрi қараның көбiне өкпесi және өкпеден сөл жинайтын сөл түйiндерi зақымданады, бауыры, көк бауыры, бүйректерi, желiнi, сүйектерi, бұлшық еттерi сирек зақымданады. Дегенмен, туберкулезбен зақымданбайтын мүше бар деп кесiп айтуға болмайды, дененiң қай мүшесiнiң де туберкулезбен зақымдануы мүмкiн. Жоғарыда айтылғандай, туберкулезбен көбiне малдың өкпесi зақымданады. Өкпенiң үстiне көлемi тарының дәнiндей түйiршiктер шығады. Ондай түйiршiктер өзара қосылып, көлемi үлкейедi, iшi iрiңге тола бастайды. Мұндай түйiршiктер жарылып кетсе, микроб iрiңге қосылып қақырықпен сыртқы ортаға шығуы мүмкiн. Ауру асқынған кезде мал ариды, алқым мен желiн сөл түйiндерi iседi. Өкпесiнде каверналар пайда болады.Ауру күштi асқынса, көк бауырдағы, бүйректегi және бұлшық еттер арасындағы лимфа түйiндерi зақымданады. Көкiрек қуыстарын көмкерiп, ондағы ағзаларын қаптаған сiрi қабықтары қабынады (қалыңдайды, түстi капустаға ұқсап кетедi). Туберкулезге шалдыққан малдың көбiнесе бронхтары мен өкпе лимфа түйiндерi (100%), сондай-ақ бауыры (8%), талағы (5%) зақымданады. Зақымданған лимфа түйiндерiн тiлiп жiбергенде, оның ұлпасынан ыдыраған iрiмшiк тәрiздес нәрсе шығады. Ал, өкпенi тiлгенде қатып қалған қызыл-сұр немесе сарғыш түстi туберкулез ошақтары (түйiндер) көрiнедi. Бұлардың iшi әдетте iрiген iрiмшiкке немесе әкке ұқсас затқа, кейде iрiңге толы болады. Жеке түйiннiң сырты жұқаша дәнекер ұлпамен қапталған.

Изображение слайда
14

Последний слайд презентации: ЖҰҚПАЛЫ АУРУМЕН АУЫРҒАН МАЛДЫҢ ҰШАСЫ МЕН АҒЗАЛАРЫН

Туберкулезге тән өзгерiстер, жоғарыда айтылғандай, сүйек кемiгiнен, плевра мен бауырдан да табылады. Жұтқыншақтың, аш iшек пен соқыр iшектiң iшкi бетiн жара қаптайды, оның бетi iрiмшiкке ұқсаған құрғақ түйiртпектермен жабылған.

Изображение слайда