Презентация на тему: ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:

ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Мембраналық липидтердің типтері
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Мембраналық ақуыздар
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Өткізгіш ақуыздардың жұмыс істеу принципі
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Тасымалдаушы ақуыздардың жұмыс істеу әдістері 3 топқа бөлінеді:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Жасуша ішілік органелалардың құрылысы
Жасуша ұйымы типтері
Жасуша ұйымы типтері
Жасуша типтері
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Ядролы-түтікті комплекс
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Эндоплазмалық тор
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Жасуша орталығы
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Гольджи комплексі
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Лизосомалар
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
Бақылау сұрақтары: 1. Мембраналық липидтердің қасиеттері. 2. Мембраналық липидтердің құрамы. 1. Тасымалдаушы-ақуыздардың жұмыс істеу принциптері. 2.
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:
1/76
Средняя оценка: 4.3/5 (всего оценок: 37)
Код скопирован в буфер обмена
Скачать (4149 Кб)
1

Первый слайд презентации

ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы: Жасушаны ң негізгі компоненттерінің молекулярлық құрылысы және қызметі. Мамандығы: 5В130100 «Жалпы медицина» Курс: 1 Уақыты: 50 мин. Дайындаған :доцент қ.а.: Дюсенбекова Баян Нестеровна

Изображение слайда
2

Слайд 2

Тақырыбы: Жасуша био мембранасының молекулалық құрылысы және қызметі. Мақсаты: Жасушалық мембрана құрылысының қәзіргі моделі, мембраналық ақуыздардың, липидті биқабаттың қасиеттерін оқып білу. Дәрістің жоспары: 1. Мембрананың құрылысы. 2. Жасушалық мембрананың Сингер-Николсонді құрылысының моделі. 3. Мембраналық липидтердің қасиеті. 4. Мембраналық ақуыздардың қасиеті. 5. Гликолипидтердің және гликопротеиндердің ролі.

Изображение слайда
3

Слайд 3

Жасуша мембранадан, ядродан және цитоплазмадан тұрады. Мембрананың негізгі қызметтері : 1. Барьерлік - тасымалдау – яғни, жасушаға және жасушадан молекулаларды таңдаулы өткізетін тосқауылды қалыптастырады. 2. Жасушааралық байланыстарды ( контактарды ), ж асушааралық тануды қамтамасыз етеді – олардың жүзеге асуы үшін гликолипидтер және гликопротеиндер қатысады ( омыртқалылардың барлық жасушаларының беткейінде гистосәйкестіктің негізгі кешенесінен тұратын, арнайы гликопротеиндер орналасады).

Изображение слайда
4

Слайд 4

4. Рецепторлық – арнайы заттармен байланысу қабылеттілігі, физикалық факторларға жауап береді, жасуша ішіне жасушааралық сигналдарды береді. 5. Реттеуші – жасуша мен сыртқы орта арасындағы алмасуды реттейді. 5. Жасушаны қоршаған ортадан бөліп тұратын және жасушаның ішкі аймақтарын бөліктерге б өлетін, компартменттер бар. Компартменттерде химиялық реакциялар және метаболизм процестері жүреді. Жасушада кейбір химиялық процесстер тек қана мембранада өтеді.

Изображение слайда
5

Слайд 5

Мембрана құрылысы. Қазіргі кезде Сингер және Николсонның « сұйық - мозайкалы » моделі қолданылуда. Липид молекуласы биқабат түзеді. Липидті биқабатта ақуыз молекуласы жүзіп жүреді. Биологиялық мембрананың құрылысының ерекшеліктері : 1. Жасуша мембранасының қалыңдығы 5–10нм. 2. Мембрана – бұл липопротеинді құрылым, липидтердің немесе ақуыздардың сыртқы жағына көмірсулар (2-10%) бекінеді.

Изображение слайда
6

Слайд 6

3. Липидтер спонтанды биқабат түзеді және олардың полярлы басы мен полярсыз құйрықтары ( гидрофобты бөлігі ) болады. 4. Мембраналық ақуыздар көптеген әртүрлі қызметтерді атқарады. 5. Көмірсу компоненттері, мембрана үстінде г ликокаликс ті комплекс түзеді және сезіну механизміне қатысады. Гликокаликст ің бұзылысы жасушаға вирустардың енуіне себебін тизізеді.

Изображение слайда
7

Слайд 7

Изображение слайда
8

Слайд 8

Мембрананың қасиеті : Тұйықталу (замкнутость) – бұл мембрананың өзін-өзі тігу ( немесе жинақтау ) қасиеті. Латеральды қозғалуы - бір орыннан екінші орынға ауысады, қозғалады, бір қабаттан екінші қабатқа өтуі мүмкін ( флип -флоп ). Асимметрия.

Изображение слайда
9

Слайд 9: Мембраналық липидтердің типтері

Изображение слайда
10

Слайд 10

Липидті биқабаттың негізгі қасиеттері: 1. Қозғалу қабылеті – мембрананың сұйық қасиеті қамтамасыз етеді. 2. Өзін-өзі жинақталу - зақымдалған жасуша Мембранасы тез арада қайта қалпына келеді. 3. Жартылай өткізу (талғамалы өткізу ) – бұл мембрана арқылы тасымалдау. 4. Диэлектрлік қасиеті – зарядты бергізбейді, сондықтан мембрананың ішкі және сыртқы қабатындағы потенциал әртүрлі болады. Бұл мембрана потенциалы деп аталады.

Изображение слайда
11

Слайд 11: Мембраналық ақуыздар

Мембрана ақуыздары екі топқа бөлінеді: 1. Құрылымдық ақуыздар – цитоқаңқа ақуыздары. 2. Құрылымдық және әртүрлі қызмет атқаратын ақуыздар. – тасымалдаушы, маркировкалау және рецепциялау, ферментативті, сигналды өткізу, жасушааралық қарым-қатынастарды қамтамасыз ету. Әртүрлі қызмет атқаратын ақуыздарға тасымалдаушы ақуыздар жатады. Олар заттарды тасымалдау, реттеу, ферментті, тыныс алу және фотосинтез кезінде энергияның түзілуіне қатысады.

Изображение слайда
12

Слайд 12

Изображение слайда
13

Слайд 13

Мембрана құрамына 2-тип ақуыз жатады: 1. Перифериялық – мембрана беткейінде орналасады. 2. Интегралдық – бұл ақуыздар липидті қабатқа еніп тұрады (жартылай енген) немесе мембрананы тесіп өтеді (трансмембраналық ақуыздар). Мембрана арқылы тасымалдайтын ақуыздар Ақпараттық молекулалармен байланысуға және жасуша ішіне сигналдарды беруге қабылетті. Б ұ ларды рецепторлар деп атайды.

Изображение слайда
14

Слайд 14

Изображение слайда
15

Слайд 15

Соңғы уақытта мембрана құрылымы туралы көзқарастар бойынша, мембрана компоненттері (ақуыздар, гликопротеидтер, гликозоаминогликандар, гликолипидтер) бір-бірімен өзара және жасуша цитоплазмасының фибриллаларымен, микротүтікшелерімен, микрофиламенттерімен әсерлесіп, тұтас динамикалық жүйені – мықты созылғыш каркасты түзеді.

Изображение слайда
16

Слайд 16

Бұл каркас мембрананың сұйық липидтік фазасын құрастырады. Каркастың болуы мембранада «антигендердің», рецепторлардың, ферменттердің және басқа компоненттердің біркелкі тұрақты орналасуын қамтамасыз етеді және де мембрана ақуыздарының агрегациясын кедергілейді.

Изображение слайда
17

Слайд 17

Өткізгіштіктің өзгеруі ауыр (қайтымсыз) немесе беткейлік болуы мүмкін. Мембраналық өткізгіштіктің ең көп зерттелгені ауыр металлдармен (ртуть, уран) бұзылу болып табылады. Ауыр металлдар мембраналық ақуыздар сульфгидрильдік топтармен әрекеттесе отырып, олардың конформациясын өзгертеді және натрий, калий, хлор, кальций және магний үшін мембрананың өткізгіштігін кенеттен жоғарылатады, жасушаның тез ісінуіне, олардың цитоқаңқасының ыдырауына алып келеді.

Изображение слайда
18

Слайд 18

Жасуша мембранасының бұзылуының негізгі тетіктеріне жатады : 1) бос радикалдық реакцияның жоғарылауы және мембрана липидтерінің бос радикалдық асқын тотығуы ; 2) гидролаз белсенділігі ( лизосомальды, мембранамен байланысқан, бос); 3 ) мембрана компоненттері бұзылысының ресинтез процесстерінің тежелуі. 4) макромолекуланың конформациясының бұзылысы ;

Изображение слайда
19

Слайд 19

5) ісінген жасушалардың немесе органеллалардың өте созылмалдылығы. Соңғы зерттеулер бойынша, жасуша ферменттерінің және мембрананың бұзылысының ең негізгі факторлары сутектің асқын тотығуының және бос радикалдық реакциясының шамадан тыс

Изображение слайда
20

Слайд 20

БМ нег ізгі қызметі - тасымалдау. Белсенсіз тасымалдану : 1. Осмос немесе диффузия. Белсенсіз диффузия зарядталмаған молекулалар немесе иондар үшін тән. Жо ғ ары концентрациялық аймақтан төменгі концентрациялық аймаққа өту. Кіші молекулалар үшін тән, салмағы 150 ДА жоғары емес, мысалы - CO 2, O 2, мочевина. 2. Л ипидтік қабатта заттардың еруі - спирт, глицерол. Осылай жасушаға улар мен дәрілік заттар енеді.

Изображение слайда
21

Слайд 21

3. Жеңілдетілген диффузия- жасушаға мембраналық барьер арқылы заттардың өтуіне, арнайы тасымалдаушы ақуыздар (транслоказ) немесе өткізгіш ақуыздар көмектеседі. Бұл процесс электрохимия- лық градиентпен жүреді (жылдамдық жоғары). Өткізгіш а қуыз, мембрананың бір жағында заттармен бірігеді де, екінші жағында оны береді (глюкозаны эритроциттерге тасымалдау, қанттарды, азоттық негіздерді тасымалдау).

Изображение слайда
22

Слайд 22

Изображение слайда
23

Слайд 23: Өткізгіш ақуыздардың жұмыс істеу принципі

Белок молекуласында конформациялық қозғаушыға байланысты канал түзіледі немесе «понг – пинг» механизмі деп аталады. Понг кезінде тасымалдаушы белок қосылатын бөлік сыртқа ашылады ал ПИНГ кезінде белоктың конформациялық өзгеруіне байланысты бөлік жабылады және клетканың ішіне ашылады.

Изображение слайда
24

Слайд 24

Тасымалдаушы-ақуыздар нақты зарядты және өлшемді заттар үшін әрқашан ашық гидрофилді канал түзуі мүмкін. Кейде канал арнайы заттардың тек бір жағынан байланысқан кезде ғана ашылады. Кейбір жағдайда канал түзілмейді, заттарды тасымалдау 180 º мембрананың беткейіндегі байланысқан лигандамен бірге транслоказаның қайтарылу жолы арқылы іске асады.

Изображение слайда
25

Слайд 25

Белсенді тасымалдауда энергия жұмсалады, заттарды электрохимиялық градиентке қарсы тасымалдайды. Мысалы Na +, K +, Cl - иондары. Олардың сандары қан плазмасының эритроциттердегі құрамына байланысты айырмашылығы болады. Жасушада белсенді натрий насосы жүреді, жасушадан натрий ионын шығарады. Көбінесе ол калий насосымен байланысты, клетка ішіне калий ионын енгізеді. Бұндай біріккен насос- калий, натрий насосы деп аталады. Насос – бұл мембрананы тесіп өтетін ақуыз. Иондардың алмасуы ақуыздың конформациялық өзгеруі нәтижесінде іске асады.

Изображение слайда
26

Слайд 26

Тасымалдаушы ақуыздардың жұмыс істеу әдістері: Тасымалдаушы ақуыздардың жұмыс істеу әдістері 3 топқа бөлінеді: унипорт, симпорт және антипорт. Унипорт кезінде ақуыз заттарды мембрана арқылы тасымалдайды, Симпорт кезінде заттарды немесе ионды тасымалдау, басқада иондармен тығыз байланысты. Симпортқа мысал ретінде клеткаға глюкозаны өткізу, натрийдің өтуімен тығыз байланысты. Антипорт кезінде біруақытта, бір өнім клеткаға еніп жатса, екіншісі клеткадан шығып жатады. Мысалы натрий, калий насосы. Тасымалдаушы ақуыздардың жұмыс істеу принципі понг – пинг.

Изображение слайда
27

Слайд 27: Тасымалдаушы ақуыздардың жұмыс істеу әдістері 3 топқа бөлінеді:

Изображение слайда
28

Слайд 28

Плазмалық мембрана арқылы макромолекулалар да тасымалданады. Клетканың үлкен молекуланы қоршап алуы эндоцитоз, ал осы молекуланы клеткадан шығару экзоцитоз деп аталады. Эндоцитоздың үш типі бар: 1. Фагоцитоз кезінде клеткаға үлкен бөлшектер енеді ( жұтылады ): вирустар, бактериялар, клеткалар немесе олардың сынықтары. Фагоцитоз арнаулы макрофагтар және гранулоциттар арқылы іске асады. 2. Пиноцитоз құбылысы барлық клеткаға тән қасиет болып саналады. Бұл кезде клеткаға сұйық және кішігірім түйіршіктер енеді.

Изображение слайда
29

Слайд 29

3. Рецептордың көмегімен жүзеге асатын (адсорбциялық спецификалық) эндоцитоз - макромолекулаларды өте жылдам таңдамалы қоршайды. Адсорбциялық эндоцитоз кезіндегі везикуланың тағдыры жұтқан зат типіне байланысты болады. Егер бұл гормон болса – онда бұндай везикула рецепторлармен қамтылады, оның Гольджи комплексіне жетуіне көмектеседі. Бұл везикула – рецептосома деп аталады.

Изображение слайда
30

Слайд 30

Изображение слайда
31

Слайд 31

Эндоцитоз механизмі. 1. Плазмалық мембранада инвагинация немесе төмпешік пайда болады. 2. Ол қолбаға ұқсас, эндоцитозды везикула деп аталады. Везикула мойыны қосылып мембранадан үзіледі. Везикуланың тағдыры әртүрлі : 1. Везикула келешекте Гольджи комплексіне қарай тасымалдануы мүмкін. 2. Лизосомалармен бірігіп екінші лизосомалар немесе фаголизосомалар пайда болады.

Изображение слайда
32

Слайд 32

Изображение слайда
33

Слайд 33

Егер везикула лизосомамен қосылатын болса, онда бұндай везикулалар коршалған көпіршіктер деп аталады, яғни клатрин-ақуызы болады. Бірқатар вирустар (СПИД, гепатит, полимиелит) – эндоцитоз механизмі бойынша түседі.

Изображение слайда
34

Слайд 34

Изображение слайда
35

Слайд 35

Изображение слайда
36

Слайд 36

Изображение слайда
37

Слайд 37

Экзоцитоздың – маңызы өте жоғары. Жасуша мембранасын жаңартады, секреторлық іс-әрекетті жүзеге асырады. Экзоцитоз механизмі. 1) везикуладағы заттар Гольджи кешенесінен немесе ЭПТ бүршіктеніп үзіліп шығады ; 2) мембраналарға қарай тасымалданады ; 3) олармен қосылады. Экзоцитоз болуы мүмкін : 1. үздіксіз ( конститутивт і ); 2. реттелуші. Босап шығатын заттарды 3 топқа бөледі : Антигендер ( жасуша беткейімен байланысып қалады ). Жасушадан тыс матрикстік заттар 3. Сигнальдық молекулалар ( гормондар, медиаторлар ).

Изображение слайда
38

Слайд 38

Изображение слайда
39

Слайд 39

Молекулалық тасымалдаудың бұзылысымен байланысты патологиялар 1. Жасуша беткейіндегі арнайы ақуызды молекулалық рецепторлардың болмауы жанұялық гиперхолестеринемияға алып келеді. 2. Д- витаминінің резистентті рахитының клиникасы 1,25 – дигидроксихолекальциферол рецепторының дефектісімен байланысты. 3. Муковисцидоз кезінде эпителиалдік жасушаның мембранасы арқылы хлоридтердің тасымалдануының реттелуі бұзылады, ол қалыпты жағдайда тасымалдайтын реттеуіштермен реттеледі.

Изображение слайда
40

Слайд 40

4. Андогендерге толықтай сезімталдылығы жоқ синдром ( тестикулярлы феминизация). ХУ- хромосомалық жинақ кезінде жасушалардың андрогендерге сезімталдығының болмауы әйел фенотипінің дамуына алып келеді. Бұндай ауруларда, аналық жыныс мүшелерінің болуымен бірге семенніктер де болады және қандағы андрогендердің деңгейі қалыпты. Мысалы : андрогендердің жасушаішілік рецепторлардың синтезін кодтайтын Х- тіркес геннің мутациясы. Жасушаішілік органеллалар құрылысы және қызметі.

Изображение слайда
41

Слайд 41: Жасуша ішілік органелалардың құрылысы

Жасуша – тіршіліктің функциональді, құрылымды элементарлы бірлігі. Жасуша – біржасушалы және көпжасушалық ағзалар құрылысының негізі.

Изображение слайда
42

Слайд 42: Жасуша ұйымы типтері

1.Прокариотты 2.Эукариотты 1. Прокариот үшін тән: Жасуша көлемі кішкентай (0,5-3 мкм) Қалыптасқан ядро болмайды. Генетикалық аппарат бір ғана сақиналы хромосомадан тұрады.

Изображение слайда
43

Слайд 43: Жасуша ұйымы типтері

1.Прокариотты, 2.Эукариотты 1. Прокариот үшін тән : 1. Жасуша көлемі кішкентай (0,5-3 мкм); 2. Қалыптасқан ядро болмайды. 3. Генетикалық аппарат бір ғана сақиналы хромосомадан тұрады. 4. Гистондар жоқ ( ядролық ақуыздар ). 5. Дамыған мембрана жүйесі жоқ. 6. Цитоплазма, мембрана, рибосомалар, қосындылар, гликоген және липидтер болады. 7. Цитоплазма қозғалысқа бейімді емес. Эукариотты тип екі тип астынан тұрады : 1. Қарапайымдылар 2. Көпжасушалылар

Изображение слайда
44

Слайд 44: Жасуша типтері

Прокариотты – Ядросыз жасушалар Эукариотты – ядролы жасушалар

Изображение слайда
45

Слайд 45

Жасушаның құрылысы Ядро Цитоплазма Митохондрия Қабықша Гольджи аппараты Рибосома ЭПТ Жасуша орталығы Лизосом а

Изображение слайда
46

Слайд 46

Ядроның қызметі: Ақпаратты сақтау, яғни ядрода хромосомалар орналасады. Ұрпаққа ақпаратты беру. Гендердің дифференциальді белсенділігінің реттелуі жолымен жасушаның әртүрлілігін анықтау. Жасуша ның т рофикалық орталығы. Ядро мембранасының сыртқы жағында рибосомалар орналасады. Ядро мембранасының ішкі мембранасы ақуыз құрылымынан, тор тәріздес қылшықты болып келгендіктен, ламина деп аталады. Ламина қызметі: 1.Ядроның пішінін ұстап тұрады. 2. Ядро мембранасының ыдырауына, ресинтезіне қатысады.

Изображение слайда
47

Слайд 47: Ядролы-түтікті комплекс

Ядро қабықшасы 3000-4000 ядролы- түтікті комплекстен тұрады. Диаметрі 9 нм. Олар арқылы ядро мен цитоплазма арасында зат алмасу жүреді. Ядродан м–РНҚ және рибосомалар шығады, ядроға ақуыздар, макроэргтар енеді. Нуклеоплазмада ядрошық орналасады, оның құрылымы күрделі және мембранасы жоқ.

Изображение слайда
48

Слайд 48

Ядрышек Ядро жасушасының органоиды, өлшемі 1-ден 10 мкм-ге дейін. Пішіні домалақ. Ядрошық құрамы РНҚ және ақуыздардан тұрады. Қызметі: Ядрошықта РНҚ синтезделеді және рибосомалар қалыптасады * Ядрышко

Изображение слайда
49

Слайд 49

ЭПТ түтікшелі цистерна түрінде мембраналық құрылымнан тұрады. ЭПТ екі түрі бар: 1. Түйіршікті – мембраналар рибосомалардан тұрады 2.Тегіс Түйіршікті ЭПТ-дың қызметі: Ақуыз синтезіне қатысу 2) Плазмалық мембранадағы липидтер мен ақуыздардың пайда болуы. 3) Посттранскрипциялық модификация, ақуыздарды жинақтау, тасымалдау және сақтау. 4) Ақуыздардың алғашқы гликолизденуі

Изображение слайда
50

Слайд 50: Эндоплазмалық тор

Изображение слайда
51

Слайд 51

Тегіс ЭПТ-дың қызметі: Гольджи комплексіне тасымалданатын липидтер мен стероидтарды синтездеу. 2. Са-иондарын депонирлеу 3. Көмірсу синтезі. 4. Бауыр жасушасындағы детоксикация процесіне қатысу.

Изображение слайда
52

Слайд 52

Жасуша орталығы Көптеген жануарлар жасушасы ядроның жанында орналасқан микротүтікшелер ұйымынан ( центросомадан ) тұрады Центросома фибриллярлы матрикстен және 2-і центролиден тұрады. Әрқайсысы 9 триплетті микротүтікшелерден тұрады. Жасуша орталығының негізгі қызметі. Жасушаның бөлінуіне қатысады Цитоқаңқаның тұрақтылығын ұстап тұрады

Изображение слайда
53

Слайд 53: Жасуша орталығы

Изображение слайда
54

Слайд 54

Митохондрия Барлық аэробты эукариоттық жасушаларда болады, саны 50-ден 5000-ға дейін. Пішіні – цилиндрлі. Митохондрия цитозольде микротүтікшелер көмегімен жылжуға бейімді. Митохондрияның ішкі кеңістігі – матрикс, онда ДНҚ, РНҚ, рибосомалар, ферменттер орналасады.

Изображение слайда
55

Слайд 55

Митохондрияның ДНҚ-сы сақина тәрізді онда митохондриялық р-РНҚ, т-РНҚ, ақуыздарды синтезделуінн кодтайтын гендер бар. Митохондрияның негізгі қызметі – АТФ синтездеу. Қосымша қызметі: – стероидтық гормондарды және глутамин қышқылын синтездейді.

Изображение слайда
56

Слайд 56

Рибосомалар Прокариот және эукариот жасушаларында болады. Ұсақ органеллалар, пішіні 20 нм-ге дейін. 2-і суббірліктен тұрады, бір бірінен р-РНҚ және ақуыз молекулаларының санымен айырмашылығы болады. Негізгі қызметі – ақуыз синтезі. Рибосоманың екі популяциясы кездеседі : Бос – өз жасушасы үшін ақуызды синтездейді. 2. ЭПТ-мен байланысты – жасушадан секреттелетін ақуызды синтездейді.

Изображение слайда
57

Слайд 57

Рибосома *

Изображение слайда
58

Слайд 58

Гольджи комплексі

Изображение слайда
59

Слайд 59: Гольджи комплексі

1898 ж Камилло Гольджи ашты. Барлық эукариот жасушаларында болады, үсті-үстіне жинақталған мембраналық цистернадан және олармен байланысқан көпіршіктер жүйесінен – Гольджи көпіршіктерінен тұрады. Гольджи комплексі ядроның жанында орналасады.

Изображение слайда
60

Слайд 60

Содан соң цистернаның пісіп жетілуі және көпіршіктердің ыдырауы жүреді. Бұл ішкі ойық жағында өтеді (транс-беті). Гольджи аппаратаның қызметі: 1. Сұрыптау, биомолекулалардың химиялық модификациясы. 2. Заттарды тасымалдау, экзоцитозға қатысу. 3. Лизосомалардың пайда болуы.

Изображение слайда
61

Слайд 61: Лизосомалар

Изображение слайда
62

Слайд 62

Алғашқы лизосома, мембранамен қапталған субстраттың қосылу нәтижесінде пайда болады. Алғашқы лизосомалар Гольджи комплексінен бөлініп шығады. Гидролазалар ЭПТ-дан синтезделінеді, олар Гольджи комплексінде процессингке немесе модификацияға ұшырайды. Лизосомалар эндоцитоз, экзоцитоз, автофагка, автолизге қатысады.

Изображение слайда
63

Слайд 63

Пероксисомалар немесе микроденешік. Майда дөңгелек органелла, диаметрі 0,3-1,5 мкм олар ЭПТ-дан түзіледі. Каталаза және пероксидаза ферменттерінен тұрады. Пероксисомалар митохондрияларға ұқсас жасушадағы оттегін утилизациялау орталығы болып табылады, бірақ пероксисомалардағы тотығу реакциясы АТФ синтезімен байланысты емес.

Изображение слайда
64

Слайд 64

Изображение слайда
65

Слайд 65

Қызметі : пероксисомалар токсиндік заттарды залалсыздандырады. Алғашқы этапта оксидаздың көмегімен әртүрлі молекулалардың тотығуы жүреді: RH 2 + O 2 R + H 2 O 2 Ары қарай каталазалар әртүрлі токсиндік заттарды тотықтыру үшін сутек гидроксидін қолданады (фенол, формальдегид, этанол). Артық сутек пероксиді ыдырайды: 2H 2 O 2 2H 2 O 2 +O 2 Сонымен қатар пероксисомалар май қышқылдарының тотығуына қатысады.

Изображение слайда
66

Слайд 66

Жасушалық қосындылар : май тамшылары, гликоген, ұйқы безі жасушасындағы – зимоген. Жасушада қатынастар бір-бірімен арнайы құрылым – жасушааралық байланыс арқылы жүзеге асады.

Изображение слайда
67

Слайд 67

Қатынастар 3 түрге бөлінеді: Жабындық немесе тығыз қосылыстар Бекіну қатынастары Коммуникалды қатынастар (ұлпада).

Изображение слайда
68

Слайд 68

Жабындық қосылыстар эпителиальді ұлпа жасушалары үшін тән. Олардың қызметі – барьерлік. Бекіну қатынастары көптеген ұлпаларда, әсіресе жоғары механикалық салмақ түсетін ұлпаларда кездеседі, мысалы: жүрек бұлшық-еті, жатыр мойны және т.б.

Изображение слайда
69

Слайд 69

Бекіну қатынастары көрші жасушалардың бір-бірімен цитоқаңқа элементтері арқылу бекіну арқылы пайда болады. Коммуникалды қатынастар немесе қуыстық қатынастар көптеген ұлпаларда кездеседі. Қуыстық қатынастар, цитозольді көрші жасушалармен байланыстыратын, бір канал түзетін трансмембраналық ақуыздар көмегімен пайда болады.

Изображение слайда
70

Слайд 70

Бақылау сұрақтары: 1. Жасушалық мембрана құрылысының белгілі қағидалары 2. Липидті қабаттың негізгі қасиеттері. 3. Гликокаликстің маңызы. 4. Құрылымдық ақуыздардың ролі.

Изображение слайда
71

Слайд 71: Бақылау сұрақтары: 1. Мембраналық липидтердің қасиеттері. 2. Мембраналық липидтердің құрамы. 1. Тасымалдаушы-ақуыздардың жұмыс істеу принциптері. 2. Эндоцитоздың негізгі типтері. 3. Жасуша үшін экзоцитоздың маңызы

Изображение слайда
72

Слайд 72

Бақылау сұрақтары: 1. Ядролы-тесікті комплекстің құрылысы. 2. Ц ентриол ьдердің құрылысы.. 3. Гольджи комплексінің құрылымды ұйымының ерекшеліктері. 4. П ероксисом ның пайда болуы. 5. Клетка үшін автофагтың және автолиздің маңызы. 6. Кедір-бұдырлы ЭПТ қызметі. 7. Тегіс ЭПТ қызметі. 8. Ядрошықтың қызметі.

Изображение слайда
73

Слайд 73

Изображение слайда
74

Слайд 74

Изображение слайда
75

Слайд 75

Изображение слайда
76

Последний слайд презентации: ҚММУ Молекулярлық биология және медициналық генетика кафедрасы Дәріс Тақырыбы:

Изображение слайда