Презентация на тему: Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және

Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және ауыз ішіне шығатын бөрткендер. Ауыз кілегейлі лі қабығы сырқаты бар науқастарды
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Біріншілік бөрткендер :
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Қабынбалық дақтар
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Біріншілік жалқықты бөртпелер
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Біріншілік инфильтративті бөртпелер
Біріншілік инфильтративті бөртпелер
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Екіншілік бөртпелер
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Ауыз кілегейлі қабығы мен еріндер жиегінің аурулары
Ауыз кілегейлі қабығы мен еріндер жиегі ауруларының жүйесі
Ауыз кілегейлі қабығы және еріндер жиегі ауруларының жүйесі
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Кілегейлі қабықтың жарақаттаушы әсерлерден зақымдануы
Механикалық әсерден зақымдану
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Созылмалы механикалық зақым
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Созылмалы зақымдану жарасының сараптамалы диагностикасы
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Созылмалы зақымдану жарасының емі
Кілегейлі қабықтың пролиферативті қабынумен сипатталатын созылмалы механикалық зақымдануы
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Таңдайдың папилломатозды гиперплазиясы немесе таңдай папилломатозы
Таңдайдың папилломатозды гиперплазиясы немесе таңдай папилломатозы
Кілегейлі қабықты үйреншікті тістелеу
Ауыздың кілегейлі қабығының химиялық зақымдануы
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Ауыз кілегейлі қабығының физикалық әсерлерден зақымдануы
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Лейкоплакия
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Жазық лейкоплакия
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Жазық лейкоплакияның сараптамалы диагностикасы
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Веррукозды лейкоплакияның сараптамалы диагностикасы
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Веррукозды лейкоплакияның емі
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Лейкоплакияның эрозиялы-жаралы түрінің емі
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
Жұмсақ лейкоплакия
Жұмсақ лейкоплакияның клиникалық көрінісі
Жұмсақ лейкоплакияның клиникалық көрінісі
Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және
1/91
Средняя оценка: 4.9/5 (всего оценок: 46)
Код скопирован в буфер обмена
Скачать (17979 Кб)
1

Первый слайд презентации: Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және ауыз ішіне шығатын бөрткендер. Ауыз кілегейлі лі қабығы сырқаты бар науқастарды кешенді тексеру әдістері. Ауыз кілегейлілі қабығы мен еріндер жиегі ауруларының терминологиясы мен жүйесі. Ауыз кілегейлілі қабығының әртүрлі жарақаттаушы ықпалдар әсерінен зақымдануы. Лейкоплакия, этиологиясы мен патогенезі, клиникасы, диагнозын нақтылау. Сараптамалы диагностикасы және емі

Орындаған: проф.Мезгілбаева Д.М.

Изображение слайда
2

Слайд 2

Дәрістің оқылу мақсатын негіздеу: Стоматологиялық аурулардың ішінде ауыз кілегейлілі қабығы мен еріндер жиегі ауруларының алатын орны бөлек және жалпылай үлесі әртүрлі ғылыми мәліметтер бойынша 5-10 % құрайды. Ауыз кілегейлілі қабығы көптеген тері аурулары мен организмнің жүйелі аурулары кезінде жиі жарақаттанады және негізі аурулардың алғашқы белгілері болып табылады. Болашақ дәрігер – стоматолог бұл аурулардың диагнозын нақтылауда жоғары біліктілік көрсете білсе, көптеген науқастар көп ұтқан болар еді.

Изображение слайда
3

Слайд 3

Дәрістің жоспары: 1) Ауыз кілегейлілі қабығына шығатын бөртпелер және ондағы патогистологиялық өзгерістер; 2) Ауыз кілегейлілі қабығы ауруы бар науқастарды кешенді тексеру әдістері; 3) Ауыз кілегейлілі қабығының әртүрлі жарақаттаушы ықпалдар әсерінен зақымдануы; 4) Лейкоплакия, этиологиясы мен патогенезі, диагностикасы және сараптамалы диагностикасы, емі

Изображение слайда
4

Слайд 4

Ауыз кілегейлі қабығына шығатын бөртпелер және патогистологиялық өзгерістер Ауыздың кілегейлі қабығы мен еріндер жиегі ауруларының диагнозын нақтылау үшін онда көбірек шығатын бөртпелерді (сып и ) немесе патоморфологиялық элементтерді жақсы білу керек. Ауыз ішіне шығатын бөртпелередің көпшілігі теріге шығатын бөртпелерге ұқсас келеді. Барлық бөртпелерді біріншілік жэне екіншілік деп екі топқа бөледі. Біріншілік бөртпелер - өзгермеген теріге немесе кілегейлі қабық бетіне алғаш шыққан бөртпелер. Екіншілік бөртпелер - біріншілік бөртпелердің әрі дамуынан пайда болған немесе осыған дейін өзгеріске үшыраған кілегейлілі қабық бетіне шыққан бөртпелер.

Изображение слайда
5

Слайд 5

Біріншілік бөртпелер кілегейлі қабығының түсін өзгертетін (дақты бөртпелер - пятнистая сыпь), рельефін өзгертетін - инфильтративті және жалқықты (экссудативті) бөртпелер болып бөлінеді. Біріншілік бөртпелердің шығу тегі бірдей болса, оларды біртекті бөртпелер (моноформная сыпь), ал тегі әр түрлі болса (дақ, түйіншек, көпіршік), көптекті бөртпелер (полиморфная сыпь) деп атайды. Көптектілік шынайы (истинный полиморфизм) және жалған (ложный полиморфизм) болуы мүмкін. Мысалы бір жерде көпіршік бөрткен сақталған, екінші жерде ол жарылып жұқа жараға (эрозияға), ал үшінші жерде эрозия тереңдеп ойық жараға айналған. Бұл көрініс жалған көптектілікке жатады.

Изображение слайда
6

Слайд 6: Біріншілік бөрткендер :

- Дақты бөрткендер; - Экссудативті немесе жалқықты бөрткендер; - Инфильтративті бөрткендер.

Изображение слайда
7

Слайд 7

Дақ (пятно - macula ) - кілегейлі қабық пен терінің ж ә не ерін жиегінің шағын аймақта түсінің өзгеруімен сипатталатын бөрткен. Дақтың бір ерекшелігі сипап тексергенде сезілмейді (кілегейлі қабықтың рельефі өзгермегендіктен). Дақты бөртпелердің түсі ә ртүрлі болуы мүмкін. Даму ерекшеліктеріне қарай дақтар: - қабынбалық (воспалительные) - қабынбалық емес (невоспалительные) болып бөлінеді.

Изображение слайда
8

Слайд 8

Қабынбалық дақтар қабыну кезінде әр түрлі қан тамырларының (артериялардың, веналардың) кеңеюі (артериальная, венозная гиперемия) н ә тижесінде дамиды ж ә не түстері қан тамырларының түстеріне сай шымқай қызыл немесе көкшіл-қызыл түсті болады ( Сурет 1). Диаметрі 1,5 см-ге дейін домалақ пішінді қабыну дағы розеола, а л көлемді қабыну дағы эритема (қызарма) деп аталады. Розеолалар екіншілік мерез, қызылша кезінде, эритемалар ауыз кілегейлі қабығымен терінің ә ртүрлі ә серлерден катаральды қабынулары кезінде орын алады. Қабыну дағына т ұ рақсыздық тән, егер оның бетіне мөлдір шыны немесе пластмасса қалақша (шпатель) қойып, қаттырақ басса (витропрессия әдісі), дақ жоғалып кетіп, қысым басылған кезде қайта пайда болады. Беткей орналасқан қан тамырлар қабырғаларының салданып кеңеюінен дамыған дақтарды телеангиэктазиялар деп атайды. Біріншілік дақты бөрткендер

Изображение слайда
9

Слайд 9: Қабынбалық дақтар

Сурет 1– қызылиектегі қабыну дағы және оның схемалық түрі: 1- жабынды эпителий қабаты, 2- нағыз кілегейлілі қабық қабаты, 3- қантамырлардың кеңеюі

Изображение слайда
10

Слайд 10

Қабынбалық емес дақтарға геморрагиялық және пигменттік дақтар жатады. кілегейлі қабық және тері қан тамырлары қабырғаларының өзгеріске ұ шырауы (өткізгіштігінің жоғар ы лауы және бүтіндігінің бұзылуы) ә серінен тіндерде қан құйылу ошақтарының пайда болуынан дамитын дақтар геморрагиялық дақтар деп аталады. Нүктелі қан құйылу ошақтарын геморрагиялар (геморрагии) немесе петехиялар, диаметрі 0,2-0,5 см ошақтарды пурпурлар, ал ірі көлемді, белгілі бір пішінсіз қан қ ұй ылу ошақтарын экхимоз, үлкен көлемді жолаққа немесе сызатқа ұқсас қан құйылу ошақтарын вибицес ( vibices ) деп атайды. Қабынбалық емес дақтар

Изображение слайда
11

Слайд 11

Экхимоздың бір түрі - гематома (синяк - көгерік). Геморрагиялық дақтарға тән ерекшеліктер: бұл дақтарды витропрессия әдісімен тексергенде олар түсін өзгертіп, жоғалып кетпейді. Ал гематомаға тән ерекшелік: тіндердің тереңдеу қабатында орналасады, төңірегіндегі тіндер ісінеді және пайда болған уақытына байланысты түсі қызыл, көкшіл-қызыл, жасылдау, сары ж ә не қоңыр болып өзгереді, к өпшілік арасында оны «көгеріктің гүлденуі (цветение синяка)» деп атайды. Гем о ррагиялық дақтардан кейін көбіне ешқандай із қалмайды, кейде пигментациялану да ғ ы пайда болады. Пурпура ошағында эпителий өліеттеніп, жұқа немесе ойық жара пайда болуы мүмкін.

Изображение слайда
12

Слайд 12

Пигменттік дақтар (дисхромические пятна) теріде немесе кілегейлі қабықта пигменттің шамадан тыс жиналуынан (гиперпигментация), азаюынан немесе тапшылығынан (депигментация) дамиды. Шамадан тыс пигменттену туа пайда бол ады ( қалдар - родимые пятна-невус ) ж ә не жүре пайда болуы мүмкін ( секпілдер, екі қабат кездегі хлоазма, бауыр ауруы кезінде сары түстену, А д дисон ауруы кезінде терінің қола түстенуі ). Пигментт ің құрылмауы да туғанға дейін ( альбинизм -ақ түстілік ) және туғаннан кейін ( витилиго -ахромия ) орын алуы мүмкін. Кілегейлі қабықтың түсінің өзгеруі эпителийдің шамадан тыс мүйізгектенуі кезінде де байқалады. Ол кезде ақшыл-сұр немесе ақ түсті күңгірт ошақтар пайда болады (лейкоплакия кезінде ). Әр түрлі д ә рі-д ә рмектер, ас та ғ амдарын қабылдаған жа ғ дайда кілегейлі қабықтың түсі өзгеруі мүмкін ( көбінесе тіл үстіндегі жіпке ұ қсас бүртіктердің түсі өзгереді).

Изображение слайда
13

Слайд 13: Біріншілік жалқықты бөртпелер

Домбықпа (волдырь - urtica ) қуыссыз жастыққа ұ қсас жалқықты бөрткен, тығыз консистенциялы, тері мен кілегейлі қабық беттерін ен көтеріңкі орналасады, түсі ақшыл-с ұ р, д ә некер тін бүртікті қабатының жедел қабына домбы ғ уы ң ә тижесінде дамиды. Домбықпа кенеттен пайда болады және біраз уақыттан кейін (10 минут - 2-3 сағаттан кейін) ешқандай із қалдырмай сорылып кетеді. Домбықпа Квинке домбы ғ ы (отек Квинке), есек ж ем (крапивница) кезінде орын алады, қатты қышып, кейде қышусыз да шы ғ а береді. Ауыз кілегейлі қабы ғ ында домбықпа кейде көпіршік немесе күлбіреуік бөрткенге ауысуы мүмкін.

Изображение слайда
14

Слайд 14

Сурет –2 төменгі еріндегі көпіршік бөрткендер және оның схемалық түрі. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- эпителийішілік қуыс Көпіршік бөрткен (пузырек - vesicula) диаметрі 5мм қуысты жалқықты бөрткен және эпителий қабатының ішінде жалқықтың (сарысулы немесе геморрагиялық) жиналуынан пайда болады, төңірегіндегі тіндерден көтеріңкі тұрады. ( Сурет-2) Бірде ішіндегі сұйығы кеуіп, қабықшаға айналса, кейде жарылып, орнында жұқа жара (эрозия) пайда болады. Күлбіреуіктен көлемі кіші және құрылу механизмінің де ерекшелігі бар. Кейде жиі орналасқан ұсақ көпіршіктер бірігуі нәтижесінде көпқуысты (многокамерный) күлбіреуік бөрткен пайда болады.

Изображение слайда
15

Слайд 15

Көпіршік бөрткендер эпителий қабаты мен жасушаларында гидропиялық дистрофиялану (вакуольді және баллонды), спонгиоздану сияқты патогистологиялық өзгерістердің нәтижесінде дамиды. Кеуектену (спонгиоз - spongiosis ) - эпителийдің тікенекті кабат жасушаларының арасында с ұ йықтықтың жиналып, жасушааралық кеңістіктерді керіп, кеуектенуге ұ шыра ту. Вакуольді дистрофия (вакуольная дистрофия) - базальды және тікенекті қабат жасушаларының ішінде сұйықтың жиналуы және олардың б ұ зылысқа ұшыра уы. Баллонды дистрофиялану (баллонирующая дистрофия, баллонная дистрофия) - тікенекті қабат жасушаларында сұйықтың жиналуынан олар дома ла қтанып, шарға ұқсап, көлемдері үлкейеді және жасаушааралық байланыстың үзілуі нәтижесінде жиналған жасушааралық сұйықта жүзіп жүреді. Осының н ә тижесінде жасушаларда колликвациялы өліеттену дамиды. Көпіршік бөрткендер көбінесе ж ұ қпалы вирустық аурулар кезінде шығады.

Изображение слайда
16

Слайд 16

Сурет – 3 тілдің кілегейлілі қабығындағы күлбіреуік бөрткен және оның схемалық түрі: 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- эпителийішілік сұйыққа толы қуыс Күлбіреуік бөрткен (пузырь - bulla ) - қуысты жалкықты бөрткен, диаметрі 5мм-ден үлкен, эпителий қабаты іш ін де немесе астында б іраз мөлшерде с ұй ықтың жиналуынан пайда болады. Күлбіреуікте де көпіршік сияқты қабық болады ( Сурет 3). Орналасу тереңдігіне байланысты қабығы қалың (эпителий астында орналасқанда) немесе ж ұ қа (эпителий ішінде орналасқанда) болады және тез тесіледі. Күлбіреуіктің ішіндегі с ұ йығы бірде мөлдір, бірде сары-бал түсті немесе лай түстес болады, кейде қанды-сарысулы сүйық та кездеседі. Күлбіреуік тесілгеннен кейін орнында тыртықсыз жазылатын жұқа жара - эрозия пайда болады.

Изображение слайда
17

Слайд 17

Эпителий ішіндегі күлбіреуік көбіне акантолиздену үрдісінің нәтижесінде пайда болады. Акантолиздену - ( acantolysis ) тікенекті қаба тта жасушааралық заттың лизиске (ыдырауға) ұ шырауы нәтижесінде олардың бір-бірімен байланысы үзіліп, араларында жалқыққа толған кеңістіктердің пайда болуы. Осының ә серінен біртіндеп күлбіреуік қалыптасады. Тікенекті қабат жасушалары дөңгелектеніп, көлемі кішірейеді, керісінше жасуша ядросының көлемі ұлғаяды. Мұндай үрдістің дамуы иммундық бұзылыстарға байланысты және көбінесе күлбіреуікше ауруы кезінде кездеседі.

Изображение слайда
18

Слайд 18

Іріңдік (гнойничок - pustula) - іші ірінді жалқыққа толы, жарты шарға ұқсас шағын көлемді қуысты бөрткен (шие дәнінің көлеміндей). Теріде жиі кездеседі, эпителий жасушаларының өліеттенуі нәтижесінде дамиды. Кейде көпіршіктің сұйығы да екіншілік инфекцияның әсерінен сарғыш-жасыл түсті іріңді жалқыққа айналуы мүмкін. Қабығы жұқа, ішінде іріңді жалқығы бар күлбіреуік фликтена (phlictena) деп аталады. Киста (жылауық - cysta) - әр түрлі көлемді, ішкі қабырғасы эпителий қабатымен төселген сыртқы қабаты дәнекер тіннен тұратын қабығы бар куысты элемент. Даму ерекшелігіне байланысты бірнеше түрге бөлінеді: ретенциялық, фолликулярлық және түбірұшы кистасы немесе радикулярлық киста. Абсцесс ( abscessus ) - жұмсақ тіндердің терең қабатында іріңді жалқықтың жиналуынан дамыған қуысты элемент.

Изображение слайда
19

Слайд 19: Біріншілік инфильтративті бөртпелер

Түйіншек (узелок - papula ) - қуыссыз бөрткен, қабыну ә серінен дамиды, эпителийдің төменгі және д ә некер тіннің бүртікті қабаттарында шағын аймақта (көлемі 5 мм-ге дейін) жасушалар шоғырлануынан (инфильтрат қүрылуынан) пайда болады. Кілегейлі қабық және тері беттерінен аздап көтеріңкі орналасады, түсі мен тығыздығы әр түрлі болады (ауруға байланысты). Беттері жазық, конуска ұқсас, жарты шарға немесе күмбезге ұқсас, пішіндері домалақ немесе көпб ұ рышты (полигональды) болып келеді. Ауыз ішінде орналасқан тү й іншіктер кілегейлі қабық бетінен сәл ғана көтеріңкі орналасады, беттері жазық келеді, көлемі де аса үлкен болмайды (тары және күріш д ә ндерінің көлеміндей-ақ). Кейбір аурулар кезінде (қызыл жалпақ теміреткі) топтаса бірігіп, тоға (бляшка - plaquae ) қ ұ райды. Ауыз кілегейлі қабығында жалпақ папулалар орын алады. Әр түрлі тітіркендіруші ықпалдар әсерінен беттері эрозиялануы, кейде көлемдері ұ лғаюы (гипертрофиялануы) мүмкін ( Сурет 4).

Изображение слайда
20

Слайд 20: Біріншілік инфильтративті бөртпелер

Сурет – 4 ұрт кілегейлі қабығындағы түйіншек бөртпелер және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- түйіншек ошағының көтерілуі

Изображение слайда
21

Слайд 21

Түйіншектің қ ұ рылуы жабынды эпителийдегі (эпидермисте) ә р түрлі патогистологиялық үрдістермен (гиперкератоз, паракератоз, акантоз, гранулез, папилломатоз, қабынбалық инфильтрация) байланысты. Гиперкератоздану – жабынды эпителийдегі мүйізді қабаттың қалыңдауына ә келіп соғатын шамадан тыс мүйізгектену үрдісі немесе мүйізгектенбейтін аймақта мүйізді қабаттың пайда болуы (лейкоплакия кезінде). Паракератоздану - мүйізгектену үрдісінің бүзылуы, кератогиалин мен эллеидин қ ұ рылу сатысының жойылуы. Паракератоз кезінде кілегейлі қабықта түйіршікті қабат, теріде жылтыр қабат қ ұ рылмайды. Сондықтан мүйізді қабат жасушаларында ядролар сақталады. Мүйізді қабат жасушаларында жабысқақ зат - кератин жойылады, соның нәтижесінде жыл д ам түлеу үрдісі байқалады (ерін қабынулары кезінде ерін жиектерінде қабыршақтардың пайда болуы). Ауыз кілегейлі қа бығы гиперкератоз дану және паракератоз дану ә сер ін ен ақ-сұр түстенеді, бетінде мүйізгекті жар ғ ақ пайда болады.

Изображение слайда
22

Слайд 22

Акантоз - тікенекті қабат жасушаларының қатарларының көбеюі (5-6 қа тардан 40-қа дей ін ), дәнекер т ін бүртіктері аралық эпители й өсінділер інің дәнекер тін қабатына қарай ұ заруы. Гранулездену - түйіршікті қабаттың қалыңдауы, кейде жасушалар қатарының саны 1-2 қатар емес 3-4-ке дейін көбейеді.

Изображение слайда
23

Слайд 23

Сурет – 5 жоғарғы еріннің кілегейлі қабығындағы ыдырай бастаған бұдырмақ бөрткендер және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- жасушалық инфильтрат Б ұ дырмақ бөрткен немесе бұдырмақ (бугорок - tuberculum ) куыссыз, инфильтративті бөрткен, терінің торлы, нағыз кілегейлі қабықтың төменгі қабаттарында біраз көлемді жасушалар шо ғ ырлануымен сипатталатын құрылым. Бұдырмақ төңірегіндегі тіндерден көтеріңкі орналасады, пішіні жарты шар ғ а, конусқа немесе күмбезге (куполообразный) ұқсайды, көлемі көк бұршақ пен шиенің көлеміндей, түсі әр түрлі (ауруға байланысты), шашырай немесе топтаса орналасады (сурет-5). Б ұ дырмақ орта бөлігінде немесе т ұ тастай ыдырауға ұ шырап, екіншілік бөрткен - жараға айналады немесе сорылуға ұшырап, орнында атрофиялы тыртық пайда болады (туберкулез жегісі, мерез, алапес аурулары кезінде). Гистологиялық құрамына карай б ұ дырмақ - инфекциялы гранулема.

Изображение слайда
24

Слайд 24

Түйінді бөрткен немесе түйін (узел, гумма - nodus ) - инфильтративті элемент, кілегейлі қабықтың д ә некер тінінің төменгі қабаттарында немесе дәнекер тін асты қабатында жасушалар шоғырлануынан пайда болады, тығыз консистенциялы, көлемі орман жаңғағы мен кішігірім ж ұ мыртқадай ( Сурет 6). Алғашқы кезде көп байқалмайды, тек сипап тексергенде тіндердің терең қабатында анықталады, көлемі үлкейген сайын төңірегіндегі тіндерден жо ғ арылай береді. Түйіндер қабыну үрдісі нәтижесінде, қатерсіз және қатерлі ісіктердің өсуіне байланысты, кальций т ұ здары мен холестерин шөгуі әсерінен дамиды. Түйін өзін туындатқан ауруға байланысты бірде сорылып кетеді (түйінді васкулит) немесе өліеттеніп, орнында ойық жара пайда болады және ол тыртықтанып жазылады (гуммозды мерез), кейде іріңді ыдырауга ұ шырайды (гидраденит). Сурет – 6 еріннің кілегейлі қабығындағы түйін ді бөрткен және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабатындағы клеткалар шоғыры, 3- тіннің көлемінің ұлғаюы

Изображение слайда
25

Слайд 25: Екіншілік бөртпелер

Екіншілік дақты бөртпе (вторичное пятно - macula secundaria ) Пигментациялан у д ағы және депигментацияла ну д а ғ ы ( pigmentatio, depigmentatio ) кез келген жазыл ғ ан біріншілік, екіншілік бөрткендердің (түйіншектердің, көпіршік, күлбіреуік бөрткендердің, эрозияның) орнында пигменттің (меланиннің) к ө п жиналуы немесе жойылуы ә серінен дамиды. Кейде қан тамырларының қабырғалары б ұ зыл ғ ан кезде гемосидериннің тінге шөгуі арқыла да пайда болады.

Изображение слайда
26

Слайд 26

Жұка жара (эрозия - erosio ) - кілегейлі қабық пен терінің эпителий қабатының бүтіндігінің б ұ зылуынан пайда болатын ақау (элемент), тыртықтанбай жазылады, көлемі әр түрлі болады ( Сурет-7). Диаметрі 2-7 мм, домалақ немесе с о пақ пішінді, беті фибринді қақпен жабыл ғ ан, төңірегі ашық-қызыл түсті гиперемиялы (қызарган) жіңішке жолақпен қоршалған эрозияны «афта» (язвочка - aphtae ) деп атайды. Сурет –7 тілдің бүйір бетінің кілегейлі қабығындағы жұқа жара және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- эпителийдің бұзылысынан пайда болған ақау

Изображение слайда
27

Слайд 27

Жұқа жара көбінесе көпіршік және күлбіреуік бөрткендер жарылган кезде пайда болады және осы бөрткендердің табаны (дно) болып табылады, олардың пішіндерін қайталайды. Көптеген ұ сақ эрозиялар біріккен кезде аумақты жарақат ошағына айналады. Көпшілік жа ғ дайда ж ұ қа жара тез жазылады (4-5 күн ішінде) және орнында ешқандай тыртық калмайды. Егер эрозия ұ зақ уақыт жазылмаса табаны мен жиектері дом б ығу немесе инфильтраттану нәтижесінде ойық жараға (язва) айналуы мүмкін. Көптеген эрозиялар инфильтративті бөртпелер аймағында да дамуы мүмкін (екіншілік мерез, қызыл жалпақ теміреткі кезіндегі эрозияланған папулалар ).

Изображение слайда
28

Слайд 28

Жабынды эпителийдің жоғарғы қабаттарының жарақа тта ушы ықпалдар әсерінен жыртылуынан пайда болған ақауды жырым (ссадина - excoriatio ) деп атайды. Мысалы, терінің қышыма аурулары кезінде қатты қасудың нәтижесінде эпидермис жыртылып кетіп, ж ұ қа қанды жолақты жырымдар пайда болады.

Изображение слайда
29

Слайд 29

Ойық жара немесе жара (язва - ulcus ) - кілегейлі қабық пен терінің барлық қабаттарының бүтіндігінің бұзылуынан пайда болған ақау (сурет-8). Жара тыртықтанып жазылады, көбінесе тіндердің өліеттенуі, бұдырмақтар мен түйіндердің, қатерлі ісіктердің ыдырауы нәтижесінде пайда болады. Сурет – 8 тілдің бүйір бетінің кілегейлі қабығындағы ойық жара және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- эпителий және нағыз кілегейлі құбық қабаттың бүтіндігінің бұзылысы

Изображение слайда
30

Слайд 30

Сонымен қатар ойық жара жұқа жараның тереңдеуінен, тіндердің қорегі бұзылып, өліеттенуі нәтижесінде де дамуы мүмкін (трофикалық жаралар). Ойық жарада жиек және табан (дно) болады. Жара жиектері бірде тегіс, ыдыстың жиегіне ұқсас, бірде тегіс емес, су шайған жарға ұқсас ойлы-қырлы немесе жара табанын жартылай жап қ ан жабындыға ұқсас болады. Жараның жиегі мен табаны бірде ж ұ мсақ, б і рде тығыз болып келеді, табаны бірде іріңді қақпен, бірде өліеттенген тінмен кейде оңай қанайтын бүртікті өсіктермен жабыл ады.

Изображение слайда
31

Слайд 31

Тілік (трещина - fissura, rhagades) - кілегейлі қабық пен терінің созылымтал қасиеті (эластичность) жойылып, жыртылуы нэтижесінде пайда болатын және әр түрлі тереңдікте орналасатын түзу ақау (сурет-9). Ішдердің созылымтал қасиеті көбінесе ұзақ уақыт қабынбалы инфильтраттануға ұшыраған, эпителий шамадан тыс мүйізгектенген аймақтарда төмендейді. Тіліктер көбінесе еріндер жиектерінде, екі езуде жиі пайда болады. Эпителий қабатында ғана пайда болған тілікті ж ұ қа тілік немесе жүлге ( fissura ) деп атайды және ол тыртықты із қалдырмай жазылады. Егер тілік терең болса, оны терең тілік (глубокая трещина - rhagades ) деп атайды, жазылғаннан кейін орнында түзу тыртық пайда болады. Сурет – 9 еріннің қызыл жиегіндегі терең тілік және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- тілік

Изображение слайда
32

Слайд 32

Қабыршақ (чешуйка - squama ) - эпителий қабатының шамадан тыс мүйізгектенуінен немесе толық мүйізгектенбеуінен пайда болған, астындағы тіндерден толық ажырамаған құрғақ мүйізгекті эпителий пластинасы немесе жарғағы (сурет-10). Қалыпты жағдайда мүйізді қабат жасушалары байқалмай түлейді, ал патологиялық үрдістер кезінде түлеген, бірақ толық ажырамаған қабыршақтар жақсы көрінеді. Сурет –10 төменгі ерін жиегіндегі қабыршақтар және олардың схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- қабыршақтар

Изображение слайда
33

Слайд 33

Қабыршақтардың түстері әр түрлі: ақшыл, ақшыл-с ұ р, ақшыл-сары, ақшыл-қоңыр болып келеді. Көлемдері де әр түрлі болады: бірде ұ сақ, ұнның кебегіне ұқсайды (отрубевидные чешуйки), бірде үлкен көлемді жапыраққа ұқсас келеді (листовидные или эксфолиативные чешуйки). Кейбір кезде қабыршақтар аймағында жалқықтану үрдісі дамыса, олар жалқық сің іп, ылғалданады. М ұ ндай элементті «қабықша-қабыршақ» (корка-чешуйка) деп атайды. Қабыршактар жабынды эпителийдің акантоздан у, паракератоздану және гиперкератоздану ы нәтижес ін де па й да болады.

Изображение слайда
34

Слайд 34

Қабықша (корка - crusta ) - кепкен жалқықтан т ұ ратын бөртпе. Көбінесе қуысты бөрткендердің с ұ йығының, ж ұ қа және ойық жаралардан бөлінген жалқықтардың кебуі нәтижесінде пайда болады. Қабықшалардың түстері кепкен жалқыққа байланысты: сарысулы жалқықтан - сары-сұр немесе кір-сұр түсті; іріңді жалқықтан - сары-жас ы л түсті; геморрагиялық (қанды) жалқықтан қызыл-қоңыр түсті қабықшалар пайда болады ( Сурет 11). Ауыздың кілегейлі қабығы бетінде ауыз ішінің ылғалдығына байланысты қабықшалар кездеспейді, оларға эквивалентті қ ұ рылымдар фибринді немесе іріңді-фибринді, өліетті қақтар болып саналады. Сурет –11 жоғарғы ерін жиегіндегі сарысулы қабықшалар және оның схемалық құрылысы. 1- жабынды эпителий, 2- нағыз кілегейлі қабық қабаты, 3- қабықшалар

Изображение слайда
35

Слайд 35

Тыртық (рубец - cicatrix ) - кілегейлі қабық пен теріде түрлі терең акаулардың орнын басқан д ә некер тіннен т ұ ратын жаңа қ ұ рылымды элемент. Тыртық негізінде коллаген талшықтарынан т ұ рады, беті жұқа эпителий қабатымен жабыл ғ ан, құрамында д ә некер т ін және эпители й бүртіктері, май, сілеке й бездері болмайды, қан тамырлары мен нерв ұштары өте аз. Тыртықтың беті тегіс және жазық болып келеді, ал кейбір аурулар кезінде бетінде түкті-бүртіктер, көпірге үқсас жолақты қосқыш құрылғылар (перемычки), ұ сақ қалталар болуы мүмкін. Бір жағдайларда тыртық төңірегіндегі тіндерден т ө мен орналасады және атрофиялаушы тыртық (атрофический рубец) деп, ал жоғары орналасса гипертрофиялаушы (гипертрофический рубец) немесе келлоидты тыртық деп аталады. Кейбір аурулар кезінде (ошақты қызыл жегі) патологиялық ошақ кері дамы ғ ан кезде жара пайда болмай, бірден тыртықтанады және м ұ ндай үрдісті тыртықты атрофиялану (рубцовая атрофия) деп атайды.

Изображение слайда
36

Слайд 36

Бүршіктену немесе вегетациялану (вегетация - vegetationes ) - тері мен кілегейлі қабық дәнекер тіні бүртіктерінің шамадан тыс өсіп көбеюімен және тікенекті қабаттың қалыңдауымен сипатталатын патологиялық үрдіс. Сырттай қарағанда вегетациялар - қораздың жалына немесе түсті капуста ғ а (қырыққабатқа) ұқсайтын ж ұ мсақ, беті б ұ дырмақты қ ұ рылымдар. Вегетациялар көбінесе эпителийдің бүтіндігі бұзылган аймақтарда (эрозия және папулалар беттерінде) пайда болады (вегетациялаушы күлбіреуікше), кейде біріншілік бөрткен түрінде де дамуы мүмкін (үшкір ұ шты кондиломалар екіншілік мерез кезінде). Эпителий гиперплазиясы немесе эпителийдің шамадан тыс құрылуы (гиперплазия эпителия) - базальды және тікенекті қабат жасушаларының шамадан тыс көбеюі н ә тижесінде эпителий қабатының қалыңдауы.

Изображение слайда
37

Слайд 37

Эпителийдің атрофиялануы (атрофия эпителия) - жаңа жасушалар қ ұ рылу үрдісінің тежелуіне, олардың көлемдерінің кішіреюіне байланысты эпителий қабатының ж ұ қаруы және на ғ ыз кілегейлі қабық қабаты д ә некер тін бүртіктерінің жойылуымен сипатталатын патологиялық үрдіс. Кератоздану - қалыпты жагдайда эпителий мүйізгектенбейтін аймақта мүйізді қабаттың қ ұ рылуы, ал мүйізгектенетін аймақта тікенекті қабаттың жоғарғы қатарында орналасқан жасушалар цитоплазмасында кератогиалин пайда болып, мүйізді қабаттың қ ұ рылуы. Дискератоздану - мүйізгектену үрдісінің бұзылуы. Бұл кезде мүйізгектенуге ұшыраған жасушалар кез келген эпителий қабаттарында (көбінесе тікенекті қабатта) кездесе береді.

Изображение слайда
38

Слайд 38

Эпителийдің жалған эпителиоматозды (псевдоэпителиоматозная) гиперплазиясы — инвазивті акантоздану, тікенекті қабаттың дәнекер тін қабатына қарай ұзын өсіктер жіберіп өсуі және қалыңдауы. Б ұ л өсіктердің базальды қабат жасушаларымен байланысы үзілмейді және атипизм, дискератоз, жасушалық полиморфизм орын алмайды. Эпителий дисплазиясы - базальды кабатта жетілу және өзіндік ерекшелікке ие болу қасиеті төмендеген жасушалардың шамадан тыс көбеюі. Жасушалар реттелген қатар құрып орналасу және полярлық қасиеттерін жоғалтады, ядроларында гиперхромия, атипиялық белгілер байқалады.

Изображение слайда
39

Слайд 39

Ауырлығына қарай атипиялық өзгерістердің үш д ә режесін (жеңіл, орта және ауыр) ажыратады. Эпителий дисплазиясы обыралды патологиялық үрдіске жатады және ауыр д ә режесін обырға тән өзгерістерден ажырату қиынға соғады. Папилломатоз – д ә некер тін қабаты бүртіктерінің шамадан тыс жабынды эпителий бағытында өсуі. Папиллома - жабынды эпителийден дамыған қатерсіз ісік. Диаметрі 0,5-1,5 см, пішіні емізікке немесе саңырауқ ұ лаққа ұ ксас, консистенциясы ж ұ мсақ немесе аздап тығыздау келеді. Жабынды эпителийде акантоз, паракератоз, кератоз және гиперкератоз орын алады. Лихенизациялану (лихенификация - lichenificatio ) - тері суретінің тым анық болуы, акантоздану және д ә некер тіннің бүртікті қабатында көлемді инфильтрат ощағының пайда болуы н ә тижесінде дамитын үрдіс. М ұ ндай ошақта тері мен еріндер қызыл жиегі аздап қызарған, тығызданған, к ұ рғақ және қабыршақтана түлеуге ұ шыраған (қызыл жегі және қызыл жалпақ теміреткінің әдеттегі түрлері және басқа аурулар кезінде).

Изображение слайда
40

Слайд 40: Ауыз кілегейлі қабығы мен еріндер жиегінің аурулары

Терапиялық стоматологияның бірден-бір маңызды және күрделі бөлімдерінің бірі – ауыз кілегейлі қабығы мен еріндер жиегінің аурулары. Бұл аурулар тек дәрігер-стоматологтарды ғана емес медицинаның басқа салаларында қызмет атқаратын маман-дәрігерлерді де қызықтыруы тиіс. Себебі, ауыздың кілегейлі қабығы организмнің көптеген ағзалары мен жүйелерінің жағдайына байланысты жиі өзгеріске ұшырап отырады. Ұзақ жылдар бойы ауыз кілегейлі қабығының аурулары жергілікті ықпалдар әсерінен және ауыз гигиенасын дұрыс сақтамаудан туындайтын жергілікті патологиялық үрдіс деген көзқарастар қалыптасып келді. Қазіргі кезде ауыз кілегейлі қабығының аурулары бүкіл организм тұрғысынан қарастырылады. Себебі, тұлғанын маңызды жүйелері мен ағзалары ауруларының, тері жарақаттары және басқа жұқпалы аурулардың алғашқы клиникалық белгілері ауыз ағзалары мен тіндерінде ертерек біліне бастайды. Сондықтан, ауыз кілегейлі қабығының ауруларына дұрыс диагноз қою үшін, дәрігер-стоматолог басқа аралас медициналық мамандықтан жақсы хабардар, өз ісінің білікті маманы болуы керек. Ол үшн кілегейлі қабыққа шыққан бөртпелері, олардың орналасу және морфофунционалдық ерекшеліктерін, бөртпені туындатқан аурудың клиникалық ағымын, әртүрлі аурулар кезіндегі патоморфологиялық өзгерістерді жақсы білуі керек. Ауыз кілегейлі қабығының ауруларының диагнозын дұрыс анықтап, тиімді емдеу шараларын жүргізу үшін басқа саладағы мамандардың ақыл-кеңесіне сүйенуге тура келеді. Олармен ара-қатынас жоғары деонтологиялық, этикалық деңгейде құрылуға тиіс.

Изображение слайда
41

Слайд 41: Ауыз кілегейлі қабығы мен еріндер жиегі ауруларының жүйесі

Ауыз кілегейлі қабығы ауруларын тиімді жүйелеудің үлкен маңызы бар. Себебі, жақсы жүйе дәрігер-стоматологтың әрбір ауруға тән клиникалық белгілерді дұрыс жинақтай отырып, оның диагнозын дұрыс нақтылауына, емдеу және алдын-алу шараларын нәтижелі жүргізуіне мүмкіндік туғызады. Ертеректе ұсынылған жүйелер әрбір аурудың анатомо-клиникалық, ағымдық, клинико-морфологиялық ерекшеліктеріне, жарақат ошағының тереңдігіне, бөрткендердің табиғатына негізделе құрылған (ДДҰ ұсынған, Е.Е.Платонов, Е.В.Боровский, А.Л. Машкиллейсон, 1984) жүйелер. Дегенмен, олардың әрқайсысы практикалық сұранысқа толық жауап береді деп қорытудан аулақпыз. Осы уақытқа дейін ұсынылған жүйелердің ішінен ең тиімді деп таңдалып алынған қазіргі кезде ҚазҰМУ-дың терапиялық стоматология кафедрасында кең қолданыс тапқаны – Мәскеудің мемлекеттік медициналық-стоматология университетінде пайдаланылатын жүйе. Бұл жүйе аурулардың этиологиялық, патогенездік және анатомо-клиникалық белгілерінеа негізделе құрылған және төменде келтіріліп отыр.

Изображение слайда
42

Слайд 42: Ауыз кілегейлі қабығы және еріндер жиегі ауруларының жүйесі

I. Жарақаттаушы әсерлерден туындайтын зақымдар: 1. Механикалық зақым; 2. Химиялық зақым; 3. Физикалық зақым; 4. Лейкоплакия. II. Жұқпалы аурулар: 1. вирустық аурулар (ауыздың герпесті қабынуы, белдеме теміреткі, аусыл, вирустық сүйелдер, тұмау, адамның иммунитет тапшылық вирусы-инфекциясы; (АИТВ-инфекциясы). 2. Ауыздың өліеттеніп-жаралана қабынуы – Венсан стоматиті; 3. Бактериалық инфекциялар (аурулар): ауыздың стрептококтық қабынуы, пиогенді гранулема, берішке ұқсас пиодермия, туберкулез немесе құрт ауруы және б. 4. Жыныс жолы арқылы берілетін аурулар (мерез, соз); 5. Саңырауқұлақтар туындататын аурулар (кандидоз, актиномикоз және б.)

Изображение слайда
43

Слайд 43

III. Аллергиялық аурулар: Квинке домбығы ауыздың, еріннің және тілдің аллергиялық қабынулары, ауыздың, еріннің, тілдің дәріден қабынулары; көптүрлі жалқықты қызарма; ауыздың қайталанба афталы қабынуы және б.; IV. Экзогендік уыттану кезіндегі ауыз кілегейлі қабығындағы өзгерістер. V. Кейбір жүйелі аурулар мен зат алмасуы бұзылысынан туындаған аурулар кезіндегі ауыз кілегейлі қабығындағы өзгерістер (витаминдер аздығы мен тапшылығы; эндокриндік, асқазан-ішек жолы, жүрек-қантамыр жүйесі, қан құру жүйесі, жүйке жүйесі аурулары; ревматикалық аурулар немесе коллагеноздар). VI. Тері аурулары (дерматоздар) кезіндегі ауыз кілегейлі қабығындағы өзгерістер (күлбіреуікше, герпеске ұқсас Дюринг дерматиті; қызыл жалпақ теміреткі; қызыл жегі) VII. Тілдің аномалиялары (ауытқулары) мен дербес аурулары (қатпарлы тіл; қара «түкті» тіл, тілдің ромбыға ұқсас қабынуы, тілдің түлей қабынуы.) VIII. Еріннің дербес қабынулары (еріннің гландулярлы қабынуы, еріннің жапырақтана қабынуы, актиндік, метеорологиялық, атопиялық, экземалы, жанаспалы аллергиялық қабынулары, еріннің ұлғая қабынуы - макрохейлит). IX. Ауыз кілегейлі қабығы мен еріндер жиегінің обыралды аурулары (обырға шартсыз және шартты түрде ауысатын) және ісіктер.

Изображение слайда
44

Слайд 44: Кілегейлі қабықтың жарақаттаушы әсерлерден зақымдануы

Еріндер жиегі мен ауыз кілегейлі қабығы сыртқы ықпалдар (механикалық, температуралық, химиялық, физикалық) әсеріне толассыз ұшырап отырады. Ықпал етуші факторлардың әсер ету күші кілегейлі қабықтың төзімділік көрсеткішінен жоғары болмаса, оның қорғаныс қызметінің бұзылмауына байланысты ешқандай өзгеріс туындамайды. кілегейлі қабық төзімділігі шегінен басым ықпалдар патологиялық өзгерістер туындатады және олардың клиникалық белгілері жарақаттаушы ықпалдың түріне, әсер ету қарқындылығына мен ұзақтығына байланысты болады. Сонымен қатар жарақаттану үрдісінің дамуында сыртқы ықпалдың әсер ету аймағының анатомо-физиологиялық ерекшеліктері, жергілікті тіндердің және организмнің жалпы реактивтілік қасиеттері маңызды роль атқарады.

Изображение слайда
45

Слайд 45: Механикалық әсерден зақымдану

Механикалық зақым (механическая травма) жедел және созылмалы болып екі түрге бөлінеді. Жедел механикалық зақым (острая механическая трама –trauma mechanicum acutum) жарақаттаушы фактор аз уақыт ішінде және үлкен күшпен әсер еткенде дамиды. Жарақаттаушы ықпалдар: соғып алу немесе тістеп алу және әртүрлі өткір немесе өтпейтін заттармен жарақаттап алу (кейде мұқият жүргізілмеген дәрігерлік әрекеттер де кілегейлі қабықтың зақымдануына әкеліп соғады). Зақымдаушы ықпалдың күшіне байланысты кілегейлі қабық тіндерінде жаншылу (ушиб), қан құйылу (гематома) үрдістері дамып, кейде жабынды эпителий қабатының бүтіндігінің бұзылуы әсерінен жұқа жара (эрозия), дәнекер тін қабатының бүтіндігінің бұзылуынан ойық жара (язва) пайда болады. Ауыз гигиенасы нашар және организмнің жалпы реактивтілігі төмен адамда зақымдану эрозиясы мен жарасы екіншілік инфекцияның әсерінен асқынып, терең және оңайлықпен жазылмайтын жарақат ошағына айналуы мүмкін. кілегейлі қабықтың жедел зақымын анықтау қиынға соқпайды. Себебі, ауру анамнезін жинақтаған кезде зақымдаушы ықпал туралы толық мәлімет алуға болады.

Изображение слайда
46

Слайд 46

Емі. Емдеу шаралары зақымдану ошағының тереңдігіне және көлеміне байланысты жүргізіледі. Жаншылу және гематома пайда болған кезде (көбіне қатар пайда болады) ауыру сезімін басып, ауызды және жарақат ошағын антисептиктер ертіндісімен өңдеп, зақымданған аймаққа тыныштық жағдай туғызады. Гематома ошағында қанның ұйымай, тез сорылып кетуі ішін гепарин жақпасын қолдануға болады. Үлкен көлемді зақымдану жарасына антисептикалық өңдеуден кейін тігіс салады, ал ұсақ эрозия мен жараның тез жазылуы үшін кератопластиктер (А және Е витаминдерінің майлы ертінділері, кароталин, итмұрын майы, 0,2% тезан линименті) және дәнекер тіннің белсенділігін жоғарылататын жақпалар (солкосерил, апилак, актовегин, «Пропоцеум») қолданады. Оларды ауызды антисептиктер ертіндісімен өңдегеннен кейін жарақат бетіне 15-20 минөтке бастырма (аппликат) ретінде қояды немесе жағып сіңіреді (оның алдында зақымдану ошағын уақытша жансыздандырып алу керек) Жедел механикалық зақымның емі

Изображение слайда
47

Слайд 47: Созылмалы механикалық зақым

Созылмалы механикалық зақым (trauma mechanicum chronicum) жиі кездеседі. Жарақаттаушы ықпалдар: тісжегі және патологиялық қажалу әсерінен бұзылған тістердің өткір қырлары, қатты тіс шөгінділері, сапасы нашар көпірге ұқсас және алмалы протездер, ауытқи шыққан және қозғалмалы тістер, теріс әдеттер (ернін, ұрттың кілегейлі қабығын үйреншікті тістелеу). Сонымен бірге қалыпты орналасқан тістер қатары кезінде де жиі домбығуға ұшырайтын (асқорыту жолы аурулары және созылмалы стоматогендік сенсибилизациялану жағдайында) ауыз кілегейлі қабығының әртүрлі аймақтарының созылмалы зақымға ұшырауы кездесіп тұрады.

Изображение слайда
48

Слайд 48

Созылмалы механикалық зақым ұзақ уақыт және аз күшпен әсер ететін ықпалдардан дамиды. Клиникалық ерекшелігі және ағым үрдісі зақымдану ошағының орналасуына, науқастың жас ерекшелігіне, екіншілік инфекцияның әсеріне, зақымдаушы ықпалдың күшіне байланысты дамиды және көбіне жасы ұлғайған адамдар арасында жиірек кездеседі. Бұған кілегейлі қабықтың тургорының (тығыздығының) төмендеуі, тістердің патологиялық қажалуына және көптеп жұлынуына байланысты тістем биіктігінің төмендеуі себепкер болады. Сонымен қатар тіндердің қайта құрылу қасиетінің төмендеуіне байланысты жасы ұлғайған адамдарда зақымдану ошағы баяу жазылады. кілегейлі қабықтағы созылмалы зақымдану ошағы науқасты аса көп мазаламуы мүмкін, кейде шамалы ыңғайсыздық аздаған ауыру сезімі, домбығу (ісіну) белгісі болуы мүмкін.

Изображение слайда
49

Слайд 49

Созылмалы зақымдану көбіне кілегейлі қабықтың катаралды қабынуы, оның бүтіндігінің бұзылуы (жұқа және терең жара пайда болуы), пролиферативті (өсу) үрдістері (қызылиек бүртіктерінің және жиегінің ұлғаюы), тіл бүртіктерінің өсуі- папилломатоз), жабынды эпителийдің шамадан тыс мүйізгектенуі (лейкоплакия) түрінде кездесуі мүмкін. кілегейлі қабықтың катаралды қабынуы. Бұл кезде зақымдану ошағында қызару (гиперемия), домбығу (отек) және клеткалар шоғырлануы (инфильтрация) байқалады. Қабыну үрдісінің айқындылығы әсер етуші ықпалдың (тітіркендіруші) күшімен және әсер ету уақытымен тығыз байланысты. Егер тітіркендіруші әсер жойылмаса, қабыну ошағында жалқықтану үрдісі (алғашында сарысулы, ал кейінірек іріңді) орын алады. Іріңді жалқықтану кезінде кілегейлі қабықтың жоғарғы қабаты бұзылысқа ұшырап, беті фибринді немесе іріңді қақпен жабылған жұқа жара (созылмалы зақымдану эрозиясы-хроническая травматическая эрозия) пайда болады және ауырып мазалай бастайды. Зақымдаушы фактордың әсерін дер кезінде тоқтатып, емдеу шараларын жүргізсе, қабыну үрдісі басылып, эрозия тыртықтанбай тез арада жазылады.

Изображение слайда
50

Слайд 50

Ал егер зақымдаушы фактор жойылмаса, зақымдану эрозиясы жараға айналады. Созылмалы зақымдану жарасы (хроническая травматическая язва – ulcus chronicum traumaticum) немесе декубиталды жара (декубитальная язва – ulcus decubitale) зақымдаушы әсер аймағында орналасады. Жараның көлемі, тереңдігі және пішіні әртүрлі болады, жиегі тегіс емес, қызарып ісінген кілегейлі қабықпен және қабыну инфильтратымен қоршалған, беті кейде таза, кейде ақшыл-сұр қақпен жабылған. Сипап тексергенде жараның табаны және жиегі жұмсақ. Егер жара ұзақ уақыт емделмесе, жиегі және табаны қатая бастайды (пролиферациялану үрдісінің басым болуына байланысты). Аймақтық лимфа түйіндері ұлғайады және аздап ауырады. Ауыз гигиенасы нашар болса, жара анаэробты инфекция әсерінен асқынып тереңдейді, бетінде сасық иісті жасыл-сұр қақ пайда болады. Жара алғашқы кезде ауырып мазалайды, бара-бара ауыру сезімі бәсеңдеп науқас адам оған көп көңіл бөлмейді. Ұзақ уақыт (2-3 ай) емделмеген созылмалы зақымдану жарасы қатерлі ісікке ауысуы мүмкін. Зақымдаушы факторларды жойып, тиімді кешенді емдеу шараларын жүргізсе, жара тез арада тыртықтанып жазыла бастайды.

Изображение слайда
51

Слайд 51

Зақымдану жарасын обыр, туберкулез, мерез жараларынан, ауыздың өліеттеніп – жаралана қабынуынан (Венсан стоматиті), трофикалық жарадан, терең тыртықтанатын афтадан ажырата білу керек. Обыр жарасы аса көп ауырмайды, жиегі және табаны аса қатты және тығыз, төңірегіндегі жабынды эпителий қабатында мүйізгектену белгілері орын алуы мүмкін. Гистологиялық немесе цитологиялық зерттеулер жүргізінде атипиялық эпителий клеткалары анықталады. Созылмалы зақымдану жарасының сараптамалы диагностикасы

Изображение слайда
52

Слайд 52: Созылмалы зақымдану жарасының сараптамалы диагностикасы

Туберкулез жарасының көлемі ұсақтау болады, жиегі тегіс емес, су шайған жарға ұқсас жырым-жырым (подрытые края), табаны түйіршектенген және сары түсті қақапен жабылған. Жара төңірегінде әлі ыдырамаған сары түсті бұдырамақтар (Трель денешіктері – зерна Треля) кездеседі. Жараға қатты ауыру сезімі тән. Жара бетінен алынған қырмада (в соскобе) эпителий және Лангханс алып клеткалары анықталады, ал оны Циль-Нильсон әдісімен бояса, туберкулез микобактерияларын да кездестіруге болады. Туберкулез жарасы бар адамның жағдайы нашар, тез терлегіш келеді, бойын әлсіздік билейді. Аурудың диагнозын дұрыс қою үшін фтизиатрға жолдама беру керек.

Изображение слайда
53

Слайд 53

Зақымдану жарасын мерез жараларынан (берішті шанкр және үшіншілік мерез кезінде мерез түйіні ыдырауынан болған жарадан) ажырата білу керек. Берішті шанкр кезінде пайда болған эрозия немесе жара домалақ пішінді, жиегі тегіс, табаны жылтыр, аса көп ауырмайды. Аймақтық лимфа түйіндері ұлғаяды, сипап басқанда ауырмайды. Жарадан бөлінген сұйықта бозғылт трепонемаларды анықтауға болады. Серологиялық реакциялар ауру басталғаннан 3-4 аптадан кейін оң бола бастайды. Зақымдаушы факторларды жойғанмен де жара жазылуға бет бұрмайды. Үшіншілік мерез түйіні ыдырауынан пайда болған жара терең, жиегі тегіс, тығыздау инфильтратпен қоршалған, табаны ашық-қызыл түсті, ұсақ грануляциялармен жабылған. Жара баяу жазылады (3-4 ай шамасында). Созылмалы зақымдану жарасы себепті фактор жойылғаннан кейін жазылуға бетбұрыс алады. Созылмалы зақымдану жарасының сараптамалы диагностикасы

Изображение слайда
54

Слайд 54

Трофикалық жара көбінесе зақымдаушы әсерлерге ұшырайтын аймақтарда (тілдің бүйір беттері, таңдай, ұрт аймақтары) және бойында ауыр сырқаты бар және жасы ұлғайған адамдарда жиірек кездеседі. Трофикалық жараның ағымы баяу, қабыну белгілері нашар дамыған тіндердің өліеттенуі басым, төңірегніндегі тіндердің реактивтілігі өте төмен. Аурудың жалпы жағдайы нашар, сырт көрінісі де өзгерген, бойында ауыр сырқаты бар екені аурудың анамнезін жинаған кезде анықталады.

Изображение слайда
55

Слайд 55: Созылмалы зақымдану жарасының емі

Ең алдымен зақымдаушы әсерді жояды, қатты ауыру сезімі болса, уақытша жансыздандыру әдісін пайдаланып, ауыз ішін және жарақат ошағын антисептиктер ертінділермен өңдейді, жара бетін өлі тіндерден тазартып (механикалық жолмен немесе протеолиздеуші ферменттерді пайдаланып), қабынуға қарсы дәрілермен, кератопластиктермен және жараның жазылуын жылдамдататын дәрілермен бастырма қояды (20-30 минөтке). Жараны күніне 2-3 рет өңдеген тиімді. Жалпы реактивтілігі төмендеген және жасы ұлғайған адамдарға жалпылай ем тағайындау қажет (витаминдер жиынтығын, жалпы реактивтілікті жоғарылататын дәрілер). Жүргізілген емдеу шаралары жараның жазылуына көмегін тигізе алмаса, 7-10 күннен кейін ауруды дәрігер-онкологқа кеңес алуға жіберу керек. Жара жазылғаннан кейін ауызды сауықтыру шараларын қолға алады.

Изображение слайда
56

Слайд 56: Кілегейлі қабықтың пролиферативті қабынумен сипатталатын созылмалы механикалық зақымдануы

Бөлшектенген фиброма (протездік гранулема) ауыспалы қатпарда алмалы-салмалы протездің жиегі қажаған аймақта дамиды. Алғашында саңылауға ұқсас эрозия немесе жара пайда болады, біраз уақыттан кейін (механикалық әсер жойылмаса) жараның табанында алдымен жас грануляциялық тін өсіп, біртіндеп фиброзды тінге ауысады немесе бөлшектенген фиброма пайда болады. Бұл қаттылау, онша ауырмайтын ісікке ұқсас құрылым. Протездің қыры бата-бата оны бірнеше бөлікке бөліп тастайды сондықтан бөліктер қатпарға ұқсайды және араларында сызатқа ұқсас эрозия немесе жара орналасады. Аурудың диагнозын нақтылау аса қиынға соқпайды. Емі. Алдымен протезді түзету керек немесе пайдалануды тоқтатып, 1-2 аптадан кейін (жара жазылған соң) фиброманы кесіп алып тастайды және жаңа протез дайындайды.

Изображение слайда
57

Слайд 57

кілегейлі қабықтың созылмалы зақымдануының бір түрі – тіссіз альвеола қырының шамадан тіс өсуі. Ол да (гиперплазия беззубого альвеолярного края) жақсы орнықпаған алмалы-салмалы протездің әсерінен дамиды. Бұл кезде альвеола сүйегі сорылып, орнын фиброзды тін басады және протез астына қарай өсе бастайды. Альвеола қыры жұмсақ және қозғалмалы болады.

Изображение слайда
58

Слайд 58: Таңдайдың папилломатозды гиперплазиясы немесе таңдай папилломатозы

Сапасыз жасалған алмалы-салмалы протез қатты таңдайдың кілегейлі қабығын тітіркендіріп, жедел немесе созылмалы қабыну үрдісін туындатады. Бұл кезде шектелген немесе жайылған қызару ошағы пайда болады және біртіндеп бетіне папилломаға ұқсас өсіктер шыға бастайды. Қатты таңдайдың протездің базисі жапқан беті ашық-қызыл түсті түйіршікті аймаққа айналады. Мұндай үрдістің дамуында созылмалы зақымдаушы әсермен қатар Candida тектес саңырауқұлақтар да белгілі рөл атқарады және протез бетінде көптеп анықталады. Мұнымен қатар кілегейлі қабықта протез материалына (акрилді пластмассаға) аллергиялық реакция дамуы мүмкіндігін де ескерген жөн.

Изображение слайда
59

Слайд 59: Таңдайдың папилломатозды гиперплазиясы немесе таңдай папилломатозы

Емі. Протез әсерінен дамитын тітіркеністі біраз уақытқа жою керек (протезді кимеу керек). Ауыз гигиенасын дұрыс сақтап, саңырауқұлаққа қарсы дәрілер қабылдау қажет (егер саңырауқұлақтар мөлшерден көп анықталған болса). Жарақат ошағына «Лоринден-А» жақпасынан күніне 2-3 рет бастырма қойған тиімді. Ауызды ас содасының 1-2 % ертіндісімен күніне 2-3 рет шайып тұру керек. Папилломатозды өсіктер сорылған соң жаңа протез жасатуға болады және оны дұрыс күтіп киюді үйрену керек. Дәрілермен емдеу аса нәтижелі болмаса, хирургиялық әдістерді (криохирургиялық, қуатты лазерді қолдану) қолданып емдеуге болады.

Изображение слайда
60

Слайд 60: Кілегейлі қабықты үйреншікті тістелеу

Кілегейлі қабықты үйреншікті тістелеу (привычное кусание слизистой оболочки) көбінесе жастар арасында (оқушылар мен студенттер) кездеседі. Әртүрлі толқулар әсерінен олар тістеуге оңай аймақтарды (ерін, тіл, ұрттың кілегейлі қабықтары) тістелеуді әдетке айналдырады. кілегейлі қабық біртіндеп ісініп, беті ақшыл-сұр толық түлемеген үзік-үзік эпителий қабатымен жабылады. Осының нәтижесінде жарақат ошағының беті барқыт түгін немесе қара күйе (моль) жеген тері бетін еске түсіреді. Егер жарақат ошағының бетін қырса, эпителий үзіктері оңай алынады. Көпшілік жағдайда ауыру сезімі көп мазаламайды, ал кейде әртүрлі тітркендіргіштерден ауыратын эрозиялы ошақтар пайда болуы мүмкін. Емі. Үйреншікті әдетті жоюға бағытталған ақыл-кеңес беру, оның зиянын түсіндіру. Қажет болса жүйке жүйесін тыныштандыратын дәрілерді тағайындау керек.

Изображение слайда
61

Слайд 61: Ауыздың кілегейлі қабығының химиялық зақымдануы

Химиялық зақымдаушы ықпалдар ауыздың кілегейлі қабығына жедел және созылмалы түрде әсер етуі мүмкін. Жедел химиялық зақым күнделікті тұрмыста жоғары концентрациялы химиялық препараттарды кездейсоқ қабылдау кезінде (байқамай дәрі құтыларын химиялық заттар құтыларымен ауыстырып алу), немесе өз өміріне қол жұмасау (суицид) әрекеті кезінде дамиды. Көбіне дәрігер-стоматологтың тәжрибесінде әртүрлі стоматологиялық емдеу шараларын жүргізгенде дамитын химиялық зақымдар орын алады. Олар мышьяк қойыртпағының, фенолдың (карбол қышқылы), формалиннің, резорциннің, азотқышқылды күмістің, тістің қатты тіндерін ерітуге арналған қышқылдардың (тісжегі қуысын композитпен пломбылау кезінде), тістерді ағартуға арналған пергидролдың әсерінен дамиды. Кейде тістің қатты ауыруын басу үшін қолданылған этил спирті, иіссу, ацетилсалицил қышқылы да кілегейлі қабықты күйдіре зақымдауы мүмкін.

Изображение слайда
62

Слайд 62

Сурет-12 а) ауыспалы қатпардағы некроздану ошағы ( азот қышқылыды күміс ерітіндісі әсерінен ), б) тілдің бүйір бетіндегі некроздану ошағы () резорцин-формалинді сұйықтық әсерінен а) б)

Изображение слайда
63

Слайд 63

Жоғары концентрациялы химиялық препараттар (қышқылдар мен сілтілер) кілегейлі қабықты күйдіреді. Күйіктің клиникалық көрінісі химиялық агенттің концентрациясына, мөлшеріне және әсер ету уақытына байланысты дамиды. Қышқылдар әсерінен туындаған күйік кілегейлі қабықтың коагуляциялық некрозға (өліеттенуіне) ұшырауы нәтижесінде дамиды және бұл кезде зақымдану ошағында тығыз ақ, сарғыш немесе ақшыл-сұр түсті жарғақ (пленка) пайда болады. Жарғақ астындағы тіндермен берік байланыстаболады және төңірегінде дереу қабыну үрдісі дамып, қатты ауыру сезімі пайда болады. Сілтілер әсерінен туындаған күйік кілегейлі қабықтың колликвациялық некрозға ұшырауы нәтижесінде дамиды. Бұл кезде жарғақ пайда болмайды, өліеттенген тін жұмсақ, балмұздаққа ұқсас келеді және терең жатқан қабаттарды қамтиды. Кезкелген күйіктен соң қатты ауыру сезімі дамиды. Бірнеше тәуліктен кейін (4-7) химиялық зақым ошағындағы өліеттенген тіндер біртіндеп ыдырауға ұшырап, астындағы эрозия немесе жара беті ашылады. Төмен концентрациялы химиялық заттар әсер еткен кезде зақымдану ошағында катаралды қабыну белгілері дамиды.

Изображение слайда
64

Слайд 64

Ауыздың кілегейлі қабығының химиялық зақымдарын анықтау аса қиынға түспейді. Клиникалық көрінісі мен зақымдану себебі қосалқы тексеру әдістерін қажет етпейді. кілегейлі қабықтың жедел химиялық зақымын (күйігін) емдеуді ауызды дереу сумен жуып тазартудан бастайды және химиялық агентті бейтараптандыруға арналған шаралар жүргізіледі. Ол үшін қышқылдан болған зақым кезінде сабынды суды, ас содасының 1% ертіндісін, мүсәтір спиртінің 0,1% ертіндісін (бір стакан суға 15 тамшысын қосады), әкті суды (известковая вода) пайдаланады. Сілтілерді бейтараптандыру үшін тұз лимон, уксус (сірке суы) қышқылдарының әлсіз ертінділері (бір стакан суға шай қасықтың ¼ бөлігі) пайдаланылады. Азотқышқылды күмістің әсерін жою үшін Люголь ертіндісін, натрий хлоридінің (ас тұзы) 2-3% ертіндісін қолданады. Олар күмістің ерімейтін қоспасын құрады. Фенолдың әсерінен күю кезінде кілегейлі қабықты 50% спиртпен немесе кастор майымен өңдейді. Мышьяктан болған күйік ошағын 5% иод тұнбасымен, унитиолдың 5% ертіндісімен, күйдірілген магнезиймен өңдейді.

Изображение слайда
65

Слайд 65

Химиялық зақым тудырған заттарды бейтараптандырғаннан кейінгі емдеу шаралары ауыру сезімін азайтуға (1-2% тримекаин және лидокоин ертінділерімен бастырма қою), жарақат ошағын өліеттенген тіндерден тазартуға (ферменттерді қолданып), екіншілік инфекцияның әсерін тоқтатуға (антисептиктер қолданып), қабыну үрдісінің бетін қайтарып (кортикостероидтар қолданып), жаралы ошақтың тез жазылуын қамтамасыз етуге (кератопластиктер қолданып) бағытталады. Сонымен қатар емдеу шаралары жүргізілген мерзімде арнаулы емдәм (жарақат ошағын тітіркендірмейтін және жұмсақ тағамдар) қабылдаған тиімді. Химиялық агенттерден ауыз, жұтқыншақ және өңеш кілегейлі қабықтарының үлкен көлемді аймақтары зардап шеккен аурулар арнаулы ауруханалардың токсикологиялық бөлімдерінде емдеуді қажет етеді. Ауыз кілегейлі қабығы жедел химиялық зақыммен қатар созылмалы зақымдануға ұшырайды. Ол көбінесе шылым шегу, насыбай ату, арақ ішу және ащы тағамдар қабылдау сияқты зиянды әдеттер әсерінен дамиды.

Изображение слайда
66

Слайд 66

Темекінің құрамындағы химиялық белсенді агенттер жиынтығы – никотин, пиридин негіздері, синил қышқылы, цианитті қоспалар, фенол, қарамай шөгіндісі (дегтярный осадок) кілегейлі қабықты тітіркендіре әсер етеді. Сонымен қатар темекі түтінінде темекінің жануы кезінде пайда болатын пирен,антрацен, 3-4-бензопирен сияқты канцерогенді (обыр тудырушы) заттар бар. Ұзақ уақыт химиялық әсерге ұшыраған кілегейлі қабық босап, іркіле-қызаруға, созылмалы қабынуға ұшырайды, бара-бара жабынды эпителий күңгірттеніп гиперкератоздану (шамаданан тыс мүйізгектену) оашқтары пайда болады (Таппейнер лейкоплакиясы). Мұндай жағдайлар анықталған кезде ауруды зиянды әдеттерден арылту керек және жарақат ошағына А және Е витминдерінің майлы ертінділерімен бастырма қойып емдейді, ауыз ішін сауықтырады.

Изображение слайда
67

Слайд 67: Ауыз кілегейлі қабығының физикалық әсерлерден зақымдануы

кілегейлі қабықтың физикалық зақымы жедел және созылмалы ағымды болуы мүмкін. Жедел физикалық зақым жоғары температура (ыстық су, бу және от) және төменгі температура (балалардың көбінесе аязда қалған заттарды ауызға алуы кезінде, криодеструкциялаушы ем жүргізгенде суық азотты пайдаланған кезде), электр тогы, иондаушы радиацияның үлкен мөлшері әсернен дамиды. Жоғары температураның әсерінен кілегейлі қабық жеңіл және ауыр дәрежеде зақымдануы мүмкін. Жеңіл зақым кезінде кілегейлі қабық (көбінесе қатты таңдай кілегейлі қабығы) қызарып, домбыға бастайды, беті кедір-бұдырланып, жабынды эпителий кесек-кесек болып түлей бастайды және жарақат ошағында ашып ауыру сезімі пайда болады. Ауыр дәрежелі зақым кезінде кілегейлі қабық бетінде әртүрлі көлемді күлбірек бөрткендер пайда болып, жарылғаннан кейін эрозиялы ошаққа айналады. Кейде күю әсерінен дәнекер тін қабатымен қатар астында жатқан ет және сүйек тіндері де өліеттенуге ұшырауы мүмкін.

Изображение слайда
68

Слайд 68

кілегейлі қабықтың электр тогының әсерінен күюі көбінесе физиотерапиялық емдеу шараларын (электрофорездеу әдісі, ультракүлгін және инфрақызыл сәулелермен емдеу) жүргізген кезде электродтардың жалаңаштануы немесе жоғары күшті токты пайдалану кезінде және техника қауіпсіздігі сақталмаған жағдайда байқалады. Жедел температуралық зақымды анықтау қиынға түспейді, ауру анамнезін жинақтау тиісті көмегін тигізеді. Емдеу шаралары уақытша жансыздандыруды, қабыну үрдістерін тоқтатуды, зақымдану ошағының тез айығуын қарастырады. Оттан және үлкен күшті электр тогының әсерінен күю кезінде тек ауыздың кілегейлі қабығы ғана емес, басқа да тіндер зардап шегуі мүмкін. Оларды емдеу арнаулы күйік орталықтарында жүргізіледі. Дәрігер-стоматолог көрсете алатын алғашқы дәрігерлік көмек-қатты ауырудан туындайтын шокпен күресу (ауырсыздандыру), жарақат ошағын екіншілік инфекциядан қорғау (антисептикрермен жуып-шаю), күйік алған адамды арнаулы емдеу мекемесіне уақытында жеткізуді қамтамасыз ету.

Изображение слайда
69

Слайд 69

Гальванизм немесе гальваноз. Ауыздың кілегейлі қабығына созылмалы әсер ететін физикалық факторлардың бірі-гальваникалық ток немесе ауыз ішіндегі әртүрлі металдан жасалған конструкциялар әсерінен пайда болатын микротоктар. Бұл токтар сілекейдің электолиттік ортаға айналып, металл иондардың бөлінуіне немесе металдың иондық жағдайдан ертіндіге ауысуына байланысты дамиды. Ауыздағы микротоктардың мөлшері 10-19 мка жоғары болған жағдайда кілегейлі қабықты тітіркендіріп, гальванизм белгілерінің дамуына әкеп соғуы мүмкін. Бұл белгілер көбіне ауызда металл дәмінің пайда болуымен, тілдің және ауыздың басқа аймақтарының ысып-күюімен, дәм сезудің бұзылуымен (қышқыл және ащы дәм пайда болуы) сипатталады. Сонымен қатар кілегейлі қабықта шамадан тыс мүйізгектену үрдісі де байқалуы мүмкін. Кейде ауыздағы металдан жасалған протезге қасық немесе шанышқы тиіп кетсе электрлену белгісіндей ыңғайсыз сезім пайда болады. Көпшілік жағдайда гальванизм белгілері ауыз ішінде алтын-амальгама алтын-латунь, металл-латунь араластығы орын алғанда дамиды.

Изображение слайда
70

Слайд 70

Емі. Егер субъективтік сезімдер металдан жасалған протез кигеннен кейін дамыған болса, оны басқа зиянсыз металдардан қайта жасауға болады. Сонымен қатар гальванизм белгісін туындататын көздерді де жою қажет болады (амальгамадан жасалған пломбыларды ауыстыру, жоғарыда көрсетілген металдар араластығын жою немесе болдырмау).

Изображение слайда
71

Слайд 71: Лейкоплакия

Лейкоплакия (лейкоплакия - Leucoplakia) – беті кілегейлі қабықпен жабылған ағзалар немесе тіндер бетінде кездесетін, жабынды эпителийдің шамадан тыс мүйізгектенуімен және дәнекер тіннің созылмалы қабынуымен сипатталатын патологиялық үрдіс. Лейкоплакияны кілегейлі қабықтың әртүрлі ұзақ әсер ететін ықпалдарға (физикалық, химиялық, механикалық және биологиялық) жауабы деп санауға болады. «Лейкоплакия» (leuqos – белый, plaqva - бляшка) немесе «ақ тоға» терминінін алғаш 1877 жылы енгізген дерматолог Швиммер. Лейкоплакияның дамуында белгілі рөл атқаратын себептер: ұзақ әсер ететін механикалық тітіркендіруші факторлар, темекі түтіні, ішімдік, гальваникалық ток. Ерін жиектерінде лейкоплакия ошағының дамуына себепкер - күн сәулесінің, әуә-райының, шаң-тозаңның, шылым шегудің зиянды әсерлері.

Изображение слайда
72

Слайд 72

Сонымен қатар патологиялық үрдістің дамуында жалпы организмнің, оның ішінде асқазан-ішек жолының жағдайымен тығыз байланысты ауыздың кілегейлі қабығының резистентігінің үлкен маңызы бар. Машкиллейсон А.Л. (1983) байқауынша лейкоплакиямен ауыратын адамдардың 88% асқазан-ішек жолдарының аурулары анықталған. Лейкоплакия көбінесе 40-50 жастағы ер адамдар арасында кездеседі. Лейкоплакияның үш түрін ажыратады: жазық немесе қарапайым, веррукозды және эрозиялы-жаралы. Бұл түрлері бір-біріне ауысуы немесе бір адамның ауыз ішінде қатар кездесуі мүмкін. Лейкоплакия обыралды ауруға, оның ішінде факультативті түріне жатады.

Изображение слайда
73

Слайд 73: Жазық лейкоплакия

Жазық лейкоплакия (плоская лейкоплакия – leicoplaqia planus) кілегейлі қабық бетінде созылмалы зақымдануға ұшыраған аймақта гиперкератоздану нәтижесінде әртүрлі көлемді ақшыл-сұр түсті күңгірт біртұтас ошақ пайда болуымен сипатталады және жұқа шылым оралған қағазды жапсырып қойғандай көрініске ие болады. Жабынды эпителийдің мүйізгектенуі біркелкі болмағандықтан, жарақат ошағы ақшыл-сұр немесе ақ түсті даққа ұқсайды, қырып байқағанда алынбайды, шекарасы тегіс емес, иір-қиыр, беті кедір-бұдырлау және құрғақ болады. Төңірегіндегі дәнекер тінде қабыну үрдісі, ал мүйізгектену ошағының астында тығыздану белгісі аса байқалмайды Сурет-13 езудің кілегей қабығындағы жазық лейкоплакия ошағы

Изображение слайда
74

Слайд 74

Лейкоплакия ошағы көбінесе ұрттың кілегейлі қабығында тістердің тістесу деңгейінде езуге жақынырақ, тілдің бүйір беттерінде немесе үстінде, тістері жұлынған альвеола өсіндісің қырында, ерін жиегінде көбірек ораналасады. Езуге жақын орналасқан лейкоплакия ошағы шыңы ұртқа қараған үшбұрышқа ұқсас келеді (с урет-13). Қатпарлы тілдің үстінде орналасқан лейкоплакия ошағы тас төселген жолға, ауыз табанында немесе ұртта орналасса, жиырылған ақшыл-сұр жарғаққа ұқсайды (с урет-14). Сурет-14 Қатпарлы тілдің үстінде орналасқан лейкоплакия ошағы (веррукозды лейкоплакия)

Изображение слайда
75

Слайд 75

Жазық лейкоплакияның бір түрі – Таппейнер лейкоплакиясы (шылым шегушілер лейкоплакиясы, таңдайдың никотиндік лейкокератозы). Көп жағдайда шылым шегушілер арасында кездеседі және қатты таңдай кілегейлі қабығының ақшыл-сұрланып қалыңдануымен және күңгіртенумен сипатталады, бетінде көптеп кеңейген ұсақ сілекей бездерінің түтіктері ашық-қызыл ноқаттар түрінде көрінеді. Егер біраз тосып байқаса, олардың ауызынан еріген шыққа ұқсас мөлдір тамшылар (сұйықтар) бөліне бастайды (с урет 15). Жазық лейкоплакия ешқандай субъективтік белгілер туындатпай, ауызда ұзақ жылдар сақталуы, ал кейде жарақат ошағында құрғау, кедір-бұдырлық сезімдері мазалауы мүмкін. Аурудың бұл түрі 1-5% жағдайда қатерлі ісікке (обырға) айналуы мүмкін. Сурет-15 Таппейнер лейкоплакиясы

Изображение слайда
76

Слайд 76

Егерде созылмалы зақымдаушы ықпалдардың әсері жойылмаса көп жағдайда жазық лейкоплакия веррукозды немесе эрозиялы-жаралы түріне ауысады. Гистологиялық зерттеулер лейкоплакия ошағындағы кілегейлі қабықтың нағыз дәнекер тін қабатында жайылған созылмалы қабыну үрдісі, ал жабынды эпителийде акантоз, паракератоз, гиперкератоз байқалатынын көрсетті.

Изображение слайда
77

Слайд 77: Жазық лейкоплакияның сараптамалы диагностикасы

Жалпақ лейкоплакияны қызыл жалпақ теміреткіден, қызыл жегіден, екіншілік мерезден, жұмсақ лейкоплакиядан, химиялық заттардан күюден, кандидоздан (сүттемеден) ажырата білу керек. Қызыл жалпақ теміреткі кезінде ақшыл-сұр түсті жылтыр диаметрі 1-3 мм полигоналды папулалар әртүрлі өрнек құрап, көбіне екі ұрттың кілегейлі қабығында үлкен азу тістер тұсында немесе сыртында симметриялылықпен орналасады. Қызыл жегі кезінде мүйізгектену ошағында атрофиялану, ал төңірегінде тұрақты қызару және үрдістері байқалады. Екіншілік мерез кезінде топтаса орналасқан ақшыл-сұр папулалардың астында тығыздық байқалады және беттерін қырып байқаса, эпителийй қабаты сылынып, эрозияланған ошақ көрінеді. Эрозия бетінен алынған қырманы зерттегенде бозғылт трепонемалар табылады және серологиялық реакциялар оң болады.

Изображение слайда
78

Слайд 78

Кандидоз (сүттеме) кезінде ақ түсті қақ жарақат ошағынан оңай қырылып алынады (соскобта) және онда көп мөлшерде саңырауқұлақ клеткалары мен жалған мицелий анықталады. Жұмсақ лейкоплакия кезінде жарақат ошағындағы кілегейлі қабық белгілі шекарасыз ақшыл-сұр болып күңгірттенген, борпылдақ консистенциялы, беті толассыз түлеуге ұшырап отырады. Химиялық әсерден күю кезінде кілегейлі қабық бетінде ақшыл-сұр түсті тығыздау консистенциялы жарғақ пайда болып, төңірегінде қабыну үрдісі дамып, ауыру сезімі мазалайды. Жазық лейкоплакияның сараптамалы диагностикасы

Изображение слайда
79

Слайд 79

Жазық лейкоплакияны емдеу төмендегі шараларды қарастырады: Тітіркендіруші әсерлерді жойып, ауыз ішін сауықтыру. Асқазан-ішек жолдары ауруларын емдеу (егер анықталған болса) Жарақат ошағына А витаминінің 3,44% майлы ертіндісінен, 10% дибунол линиментінен күніне 3-4 рет бастырма қою (3-4 жеті шамасында) керек. Жалпылай ем жүргізу: аевитті бір капсуладан күніне 2-3 рет немесе А витаминінің майлы ертіндісін 10 тамшыдан күніне 3 рет екі айға жуық қабылдау. Витамин С 0,3 г күніне 3 рет қабылдау (20-30 күн); пиридоксин – 0,02-0,03 г күніне 1-2 рет немесе пиридоксальфосфат – 0,01 г күніне 3-4 рет (1-2 ай) немесе В1 витаминін 0,02 г күніне 3 рет қабылдау қажет. Емдеу шаралары бір курспен аяқталмайды, жарақат ошағы толық жойылғанша жылына 2-4 рет қайталап отыру керек. Жоғарыда көрсетілген емдік дәрілерді қолданумен қатар жарақат ошағындағы созылмалы қабыну үрдісін тоқтатуға арналған шараларды жүргізген де тиімді (бутадион жақпасымен, құрамында кортикостероидтар бар жақпалармен күніне 2-3 рет бастырма қойған) нәтиже береді.

Изображение слайда
80

Слайд 80

Веррукозды лейкоплакия Веррукозды лейкоплакия (веррукозная лейкоплакия – leicoplaqia verrucosa) ауызда екі түрде – тоғалы түрі (бляшечная форма) және сүйелді түрі (бородовчатая форма) кездеседі. Аурудың тоғалы түрі кілегейлі қабық бетінен біраз жоғары орналасқан аппақ немесе ақшыл-сүт түстес шекарасы анық, белгілі пішінсіз, беті жазық, бірақ онша тегіс емес қалың және тығыздау келген гиперкератоздану ошағының пайда болуымен сипатталады және беті қырған кезде алынбайды. Сүйелді түрінде лейкоплакия ошағы ақ немесе ақшыл-сұр түсті, төңірегіндегі тіндерден жоғары орналасады, беті кедір-бұдыр немесе томпақ-томпақ топтаса орналасқан сүйелдерге ұқсас келеді. Веррукозды лейкоплакия кезінде кілегейлі қабықтың жарақат ошағында ысып-күю, кедір-бұдырлық, ыңғайсыздық сезімдері, ас шайнағанда тістеп алу, шайнауға кедергі кездестіру сияқты машақаттар мазалауы мүмкін.

Изображение слайда
81

Слайд 81: Веррукозды лейкоплакияның сараптамалы диагностикасы

Лейкоплакияның бұл түрін жалпақ клеткалы мүйізгектенетін обырдан, екіншілік мерезден, созылмалы гиперпластикалық кандидоздан, «түкті лейкоплакиядан» ажырата білу керек. «Түкті лейкоплакия» адамның иммунитет тапшылығын туындататын вирус жұқтырған адамдарда кездеседі, көбіне тілдің екі бүйір бетінде орналасады. Бұл кезде ақшыл-сұр түсті, анық шектелген, беті жиырылып әжімденген, жіпке немесе шашқа ұқсас өсіктермен жабылған бір немесе бірнеше ошақ пайда болады. Сырқат адам ЖИТС (СПИД) орталығында есепте тұрғанын айтуы мүмкін. Ал егер оның негізгі ауруы туралы хабары болмаса, аталған орталыққа тексерілуге жолдама беру керек

Изображение слайда
82

Слайд 82

Ауыздың созылмалы гиперпластикалық кандидозы кезінде ақшыл-сұр немесе кір-сұр түсті микоздық қалың қақ жарақат ошағын күшпен қырғанда ғана алынады және эрозия беті ашылуы мүмкін. Алынған қырманы микроскопиялық зерттеу кезінде саңырауқұлаққа тән көптеген элементтер анықталады. Жалпақ клеткалы обырдан ажырату үшін жарақат ошағынан алынған материалды (қырманы немесе кесіп алынған материалды) цитологиялық және гистологиялық зерттеуден өткізу керек. Веррукозды лейкоплакияның сараптамалы диагностикасы

Изображение слайда
83

Слайд 83

Веррукозды лейкоплакия факультативті обыралды ауруға жатады (5-20% жағдайда обырға айналуы мүмкін). Сондықтан обырға айналудың алғашқы белгілерін жақсы ажырата білу керек. Олар – жарақат ошағының тығыздануы, қоңыр түстенуі, мүйізгектену үрдісінің күшеюі, эрозия немесе жара ошағының пайда болуы.

Изображение слайда
84

Слайд 84: Веррукозды лейкоплакияның емі

Веррукозды лейкоплакия ошағы консервативтік емді аса қажет етпейді, көбіне хирургиялық әдіспен емделеді (жарақат ошағын кесіп алып тастау, қуатты лазермен немесе төменгі температурамен деструкциялау әдістері қолданылады).

Изображение слайда
85

Слайд 85

Лейкоплакияның эрозиялы-жаралы түрі жазық немесе веррукозды лейкоплакия ошақтарында тіндердің созылғыштық қасиеттерінің төмендеуіне және трофикалық үрдістің бұзылуына байланысты тілік немес эрозияның пайда болып, екіншілік инфекция әсерінен асқынып, жараға айналуымен сипатталады. Кейде эрозия немесе жараның пайда болуы қатерлі ісікке айналудың бірден-бір белгісі болып саналады және сырқат адам дәрігер-стоматологқа жарақат ошағындағы ауыру сезіміне шағымдана келеді. Қарап тексергенде жазық немесе веррукозды лейкоплакия ошағының ортасында немесе шетін ала (сурет-16 ) қызыл шикі ет түстес эрозиялы-жаралы ошақ көрінеді, сипап байқағанда ауырады, беті таза немесе ақшыл-сары түсті қақ анықталады. Лейкоплакияның эрозиялы-жаралы түрі Сурет-16 тілдің астыңғы бетіндегі гиперкератозды және эрозиялы ошақ эрозиялы-жаралы лейкоплакия

Изображение слайда
86

Слайд 86: Лейкоплакияның эрозиялы-жаралы түрінің емі

Лейкоплакияның бұл түрі кезінде консервативтік емді екі жетіден артық уақытқа созбайды. Емдеу шаралары жарақаттаушы ықпалдарды жоюға, кілегейлі қабықтағы қайта құрылу үрдістерін жылдамдатуға бағытталады (қабынуға қарсы дәрілер, кератопластиктер, биогендік ынталандырғыштар қолдану). Аурудың бұл түрі көбіне жасы ұлғая бастаған адамдарда кездесетіндіктен, организмнің жалпы тұрақтылығын жақсартуға арналған дәрілер тағайындау да қажет (витаминдер жиынтығы, белокты анаболизаторлар, амин қышқылдары). Егер жүргізілген консервативтік ем көрсетілген уақытта нәтиже бермесе, хирургиялық емдеу әдісін қолданады және патологиялық ошақтан алынған материалды гистологиялық зерттеуден өткізеді.

Изображение слайда
87

Слайд 87

Эрозиялы-жаралы лейкоплакияны мерез обыр, трофикалық және созылмалы зақымдану жараларынан ажырата білу керек. Лейкоплакиямен ауырған адамды дәрігер-стоматолог диспансерлік бақылауға алып, әрбір 3-4 айда тексеріп отыруы керек. Қатерлі ісікке ауысу мүмкіндігі туралы күмән туса, дәрігер-онкологқа жолдама беру керек. Аурудың алдын алу. Негізгі жүргізілетін шаралар: ауыз ішін сауықтыру, кілегейлі қабықты тітіркендіруші ықпалдарды жойып, әрбір қабылдауға келген адамға ауыз гигиенасын сақтауды үйрету.

Изображение слайда
88

Слайд 88: Жұмсақ лейкоплакия

Алғаш рет бұл ауруды Б.МПашков 1963 жылы анықтап, клиникасын сипаттаған. Жұмсақ лейкоплакия (мягкая лейкоплакия – leucoplakia mollis), кейбір авторларлардың атауынша «лейкоэдема»-қатерсіз ауру, ауыз кілегейлі қабығының ақшылданып және күңгірттеніп жоғарғы қабаттарының жиі түлеуімен сипатталады. Себебі әлі анықталмаған, тұқым қуалайтын ауру деп есептелінеді, көбіне 30-ға дейінгі жас адамдар арасында кездеседі, кейде өз бетімен жазылып кетуі де мүмкін.

Изображение слайда
89

Слайд 89: Жұмсақ лейкоплакияның клиникалық көрінісі

Аздап домбыққан, борпылдақ және ақшыл-сұр түсті кілегейлі қабық аймағында түлеу ошақтары пайда болады (с урет-17). Егер бұл аймақ тістелуге жиі ұшырайтын болса (ұрттың кілегейлі қабығының тістердің тістесу деңгейінде) үстінде толық түлеп түспеген ұсақ эпителий қиықтары сақталып, «қара күйе» жеген тері бетін еске түсіреді және қырып байқағанда қиықтар біртіндеп сыдырылып түсе бастайды. Сурет -17 ұрттың кілегей қабығындағы жұмсақ лейкоплакия ошағы

Изображение слайда
90

Слайд 90: Жұмсақ лейкоплакияның клиникалық көрінісі

Жұмсақ лейкоплакия көбінесе екі ұрттың, еріннің кілегейлі қабықтарын жарақаттайды, сирек жағдайда тілде, қызыл иекте орын алады. Жарақат ошағы шағын, кейде үлкен аймаққа жайыла орналасуы мүмкін. Жұмсақ лейкоплакия кезінде субъективті белгілер аса көп мазаламайды және кездейсоқ анықталуы мүмкін (ауыз ішін айнамен көру немесе дәрігер-стоматологтың қабылдауында болған кезде).

Изображение слайда
91

Последний слайд презентации: Дәріс №8 Ауыз кілегейлі лі қабығында орын алатын патологиялық үрдістер және

Патологиялық анатомиясы. Гистологиялық зерттеу жүргізгенде паракератоз, акантоз және тікенекті қабаттың барлық деңгейінде жарық клеткалар анықталады. Олардың ядролары деформациялануға ұшыраған (пикнозданған) цитоплазмасы боялмайды. Дәнекер тін қабатында ұсақ қантамырлар кеңейіп, коллаген талшықтары жуандап, эластикалық талшықтар жіңішкерген. Жұмсақ лейкоплакияны басқа аурулардан (жазық лейкоплакиядан, қызыл жалпақ теміреткінің әдеттегі түрінен, ауыз кандидозынан, екіншілік папулезді мерезден) ажырата білу керек. Емі. Ауыз қуысын сауықтырып, әртүрлі тітіркендіруші әсерлерді жойғаннан кейін А витаминінің майлы ертіндісін витаминдер жиынтығын тағайындайды. Жұмсақ лейкоплакияның патологиялық анатомиясы, сараптамалы диагностикасы және емі

Изображение слайда